ပြဿနာဖြေရှင်းနည်း ဗျူဟာများ (Basic Problem-Solving Strategies)
၁။ ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းဆိုတာဘာလဲ?
ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းဆိုတာကတော့ အခက်အခဲတွေ ဒါမှမဟုတ် စိန်ခေါ်မှုတွေကို ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ နားလည်ခြင်းနဲ့ ၎င်းတို့ကို ကျော်လွှားဖို့ ထိရောက်တဲ့ဖြေရှင်းနည်းတွေကို ရှာဖွေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်ပါ တယ်။ ဒါက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ၊ ပညာရေးနဲ့ လုပ်ငန်းခွင်တို့မှာ နေ့စဉ်ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိတဲ့ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
၂။ ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ။
ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းရှိခြင်းက အဘက်ဘက်ကနေ အကျိုးပြုပါတယ်။ ၎င်းက ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင် စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးသလို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကိုလည်း တိုးမြှင့်ပေးပါတယ်။ ရှုပ်ထွေးတဲ့ အခြေအနေတွေကို ယုံကြည်မှုရှိရှိ ရင်ဆိုင်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါတယ်။ ပြဿနာတွေကို ထိထိရောက်ရောက် ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းဖြင့် အချိန်နဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို သက်သာစေပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ရလဒ်တွေ ရရှိစေနိုင်ပါတယ်။
၃။ အခြေခံ ပြဿနာဖြေရှင်းနည်း အဆင့်များ
ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းအတွက် ချဉ်းကပ်ပုံ အမျိုးမျိုးရှိနိုင်သော်လည်း ယေဘူယျအားဖြင့် အောက်ပါ အခြေခံအဆင့်တွေ ပါဝင်ပါတယ်-
(၁) ပြဿနာကို ဖော်ထုတ်ခြင်းနဲ့ သတ်မှတ်ခြင်း (Identify and Define the Problem)
ပထမဦးစွာ၊ သင်ဖြေရှင်းလိုတဲ့ ပြဿနာကို ရှင်းလင်းစွာ နားလည်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ၎င်းရဲ့ သဘော သဘာဝ၊ အတိုင်းအတာနဲ့ အရင်းခံအကြောင်းအရင်းတွေကို ဖော်ထုတ်ပါ။ “5 Whys” ကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုပြီးတော့လည်း ပြဿနာရဲ့ အရင်းခံ အကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေနိုင်ပါတယ်။
5 Whys ဥပမာ:
ပြဿနာ: အလုပ်နောက်ကျခြင်း။
- ဘာကြောင့် အလုပ်နောက်ကျတာလဲ။
- ကားစက်နှိုးလို့မရလို့ပါ။
- ဘာကြောင့် ကားစက်နှိုးလို့မရတာလဲ။
- ကားဘက်ထရီအားကုန်နေလို့ပါ။
- ဘာကြောင့် ကားဘက်ထရီအားကုန်နေတာလဲ။
- ကားမီးကို ပိတ်ဖို့မေ့သွားလို့ပါ။
- ဘာကြောင့် ကားမီးကို ပိတ်ဖို့မေ့သွားတာလဲ။
- အိမ်ကို မြန်မြန်ပြန်ချင်တာနဲ့ အာရုံစိုက်ဖို့ မေ့သွားလို့ပါ။
- ဘာကြောင့် မြန်မြန်ပြန်ချင်တာလဲ။
- ညဘက် စောစောရောက်အောင် စီစဉ်ထားတဲ့ အခြားကိစ္စတစ်ခု ရှိနေလို့ပါ။
ဒီနေရာမှာ အရင်းခံအကြောင်းအရင်းက စီမံခန့်ခွဲမှုအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် အရေးတကြီးကိစ္စတစ်ခု ရှိခြင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒီဥပမာမှာ၊ ပြဿနာရဲ့ အရင်းခံအကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေဖို့ “၅ ကြိမ်” တိတိ မေးခွန်းထုတ်စရာ မလိုဘဲ၊ အကြောင်းအရင်းတွေ့တဲ့အထိ ဆက်တိုက်မေးသွားရတာကို ပြသပါတယ်။
(၂) အချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်းနဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Gather Information and Analyze)
ပြဿနာနဲ့ပတ်သက်ပြီး လိုအပ်တဲ့အချက်အလက်တွေအားလုံးကို စုဆောင်းပါ။ ထို့နောက် ၎င်းအချက် အလက်တွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး ပြဿနာရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ဘက်ပေါင်းစုံကို နားလည်အောင် လုပ်ဆောင်ပါ။
(၃) ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဖြေရှင်းနည်းများကို ဖန်တီးခြင်း (Generate Possible Solutions)
ပြဿနာကိုဖြေရှင်းနိုင်မယ့်စိတ်ကူး သို့မဟုတ် နည်းလမ်းများစွာကို ဖော်ထုတ်ပါ။ဒီအဆင့်မှာ စိတ်ကူးတွေကို ဝေဖန်ခြင်းမပြုဘဲ များနိုင်သမျှ များများ ရရှိအောင်စုဆောင်းပါ။ ဒီနေရာမှာ “Brainstorming” က ကောင်းမွန်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) အကောင်းဆုံး ဖြေရှင်းနည်းကို ရွေးချယ်ခြင်း (Choose the Best Solution)
ဖန်တီးထားတဲ့ဖြေရှင်းနည်းလမ်းတွေထဲက ပြဿနာကို အထိရောက်ဆုံးဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ရှိတဲ့အရင်းအမြစ် တွေနဲ့လည်း ကိုက်ညီမယ့် အကောင်းဆုံး ဖြေရှင်းနည်းကို ရွေးချယ်ပါ။
(၅) ဖြေရှင်းနည်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း (Implement the Solution)
ရွေးချယ်ထားတဲ့ ဖြေရှင်းနည်းကို လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ပါ။ လိုအပ်တဲ့ အဆင့်တွေကို အစီအစဉ်အတိုင်း လုပ်ဆောင်ပါ။
(၆) ရလဒ်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အကဲဖြတ်ခြင်း (Review and Evaluate the Results)
ဖြေရှင်းနည်းကို အကောင်အထည်ဖော်ပြီးနောက် ရလဒ်များကို စောင့်ကြည့်လေ့လာပါ။ ပြဿနာ တကယ်တမ်း ဖြေရှင်းပြီးပြီလား၊ ဒါမှမဟုတ် တိုးတက်မှုရှိလား ဆိုတာကို အကဲဖြတ်ပါ။ လိုအပ်ပါက ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ပါ။
၄။ ပြဿနာဖြေရှင်းနည်း နည်းလမ်းများနဲ့ နည်းစနစ်များ
ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းဆိုတာဟာ မတူညီတဲ့ အခြေအနေအနေတွေမှာ ထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေ၊ နည်းစနစ်တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ကျယ်ပြန့်တဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ပြဿနာတွေကို နားလည်ခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနဲ့ ဖြေရှင်းခြင်းအတွက် လူကြိုက်များပြီး အသုံးဝင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေ ကို လေ့လာကြည့်ရအောင် –
(၁) စိတ်ကူးထုတ်ဖော်ခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်း (Ideation/Brainstorming)
ဆွေးနွေးခြင်းဟာ ပြဿနာ အတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ဖြေရှင်းနည်းများစွာကို လွတ်လပ်စွာဖော်ထုတ်နိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်ပါတယ်။
- Brainstorming (ဆွေးနွေးငြင်းခုန်ခြင်း): အဖွဲ့ဝင်အားလုံးဟာ စိတ်ကူးအကြံဉာဏ်များစွာကို လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုဖော်ထုတ်ပြီး အကောင်းဆုံး စိတ်ကူးများကို ရွေးချယ်ကြပါတယ်။
- Mind Mapping (စိတ်ကူးပုံဖော်မြေပုံ): အတွေးအခေါ်တွေကို ဗဟိုပြုထားတဲ့ အကြောင်းအရာ တစ်ခုကနေစတင်ပြီး ဘေးဘက်သို့ ဆက်စပ်တွေးခေါ်ကာ မြင်သာအောင် ချပြတဲ့နည်းလမ်းဖြစ် ပါတယ်။ ၎င်းက စိတ်ကူးတွေကို စနစ်တကျစုစည်းပြီး မြင်သာအောင်ဖော်ပြတဲ့နေရာမှာ အထောက်အကူပြုပါတယ်။
- SCAMPER Technique: စိတ်ကူးသစ်တွေရရှိဖို့အတွက် မေးခွန်းတွေ စုစည်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
- Substitute – ဘာကို အစားထိုးနိုင်မလဲ။
- Combine – ဘာတွေကို ပေါင်းစပ်နိုင်မလဲ။
- Adapt – ဘာကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုပြင်နိုင်မလဲ။
- Modify – ဘာကို ပြောင်းလဲနိုင်မလဲ။
- Put to another use – ဘာကို တခြားနည်းနဲ့ သုံးနိုင်မလဲ။
- Eliminate – ဘာကို ဖယ်ရှားနိုင်မလဲ။
- Reverse – ဘာကို ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်မလဲ။
(၂) အကြောင်းရင်း ခွဲခြားစုံစမ်းခြင်း (Root Cause Analysis)
ပြဿနာတစ်ခုရဲ့ အပေါ်ယံ လက္ခဏာများထက် ၎င်းကို ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အခြေခံ အကြောင်းအရင်း (Root Cause) ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်တဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
- Fishbone Diagram (Ishikawa Diagram): ပြဿနာရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းအရင်းအားလုံးကို စနစ်တကျ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး မြင်သာအောင် ဖော်ပြပေးနိုင်တဲ့ ကိရိယာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဓိက အကြောင်းအရင်းအုပ်စုများ (ဥပမာ- လူ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ ပစ္စည်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ တိုင်းတာမှု) အောက်မှာ အသေးစိတ် အကြောင်းအရင်းတွေကို ဆက်စပ်ဖော်ပြတဲ့နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။
- Pareto Analysis (80/20 Rule): ပြဿနာ ၈၀% ကို ဖြစ်စေတဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း ၂၀% ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်တဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းက အရေးကြီးဆုံး ပြဿနာ အစိတ်အပိုင်းတွေကို ဦးစားပေး ဖြေရှင်းဖို့ ကူညီပေးပါတယ်။
(၃) အစိတ်အပိုင်း ခွဲခြားဖြေရှင်းခြင်း (Divide and Conquer)
ရှုပ်ထွေးပြီး ကြီးမားတဲ့ ပြဿနာတစ်ခုကို သေးငယ်ပြီး ပိုမိုစီမံခန့်ခွဲနိုင်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းလေးတွေအဖြစ် ခွဲထုတ်ပြီး တစ်ခုချင်းစီကို ဖြေရှင်းတဲ့ နည်းဗျူဟာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းက ပြဿနာကို ပိုမိုရိုးရှင်းစေပြီး အဆင့်ဆင့် ဖြေရှင်းနိုင်စေပါတယ်။
(၄) စမ်းသပ်ကြည့်ပြီး သင်ယူခြင်း (Trial and Error)
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ ဖြေရှင်းနည်း အမျိုးမျိုးကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်ပြီး၊ မအောင်မြင်တဲ့ အရာတွေကနေ သင်ခန်းစာယူကာ အကောင်းဆုံး ဖြေရှင်းနည်းကို ရှာဖွေတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရိုးရှင်းတဲ့ ပြဿနာတွေ ဒါမှမဟုတ် ရွေးချယ်စရာ နည်းပါးတဲ့ အခြေအနေတွေမှာ သင့်လျော်ပေမယ့်၊ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာတွေအတွက်တော့ အချိန်ကုန်နိုင်ပါတယ်။
(၅) နောက်ကနေရှာခြင်း (Working Backward)
နောက်ဆုံး လိုချင်တဲ့ ရလဒ် (Desired Outcome) ကို အရင်ဆုံး သတ်မှတ်ပြီး၊ အဲဒီရလဒ်ဆီကို ဘယ်လို ရောက်ရှိနိုင်သလဲဆိုတာကို အဆင့်လိုက် ပြန်လည်ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ပြဿနာရဲ့ ဖြေရှင်းနည်းကို ရှာဖွေတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရည်မှန်းချက် မရှင်းလင်းတဲ့ ပြဿနာတွေမှာ အသုံးဝင်ပါတယ်။
(၆) နမူနာနှိုင်းယှဉ်ခြင်း (Analogies and Pattern Recognition)
လက်ရှိကြုံတွေ့နေရတဲ့ ပြဿနာကို ယခင်တုန်းက ဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ဒါမှမဟုတ် တခြားနယ်ပယ်မှာ ဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ တူညီတဲ့ ပြဿနာတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်စဉ်းစားပြီး ဖြေရှင်းနည်းကို ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပုံစံတူ အတွေ့အကြုံတွေကနေ သင်ခန်းစာယူပြီး လက်ရှိပြဿနာကိုဖြေရှင်းရာမှာ ပြန်လည်အသုံးချနိုင်ပါတယ်။
(၇) အယူခံစမ်းသပ်ခြင်း (Hypothesis Testing)
ပြဿနာအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ ဖြေရှင်းနည်း ဒါမှမဟုတ် အကြောင်းအရင်းအဖြစ် “ယူဆချက် (Hypothesis)” တစ်ခုကို ပထမဆုံး ဖော်ထုတ်သတ်မှတ်ပြီး၊ အဲဒီအယူခံကို မှန်ကန်မှု ရှိ၊ မရှိ စမ်းသပ် စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းက သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း (Scientific Method) ရဲ့ အခြေခံမူတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
- မေးခွန်းထုတ်ပါ → ယူဆချက်ထုတ်ပါ → စမ်းသပ်ပါ → ရလဒ်အပေါ်အခြေခံပြီး အကြောင်းအရာ သတ်မှတ်ပါ။
(၈) ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း ကိရိယာများ (Decision-Making Tools)
ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာတွေအတွက် အကောင်းဆုံး ဖြေရှင်းနည်းကို ရွေးချယ်ရာမှာ ကူညီပေးနိုင်တဲ့ ကိရိယာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
- Pros and Cons List (အားသာချက်/အားနည်းချက် စာရင်း): ရွေးချယ်စရာတစ်ခုချင်းစီရဲ့ အကျိုးကျေးဇူး (Pros) နဲ့ အားနည်းချက် (Cons) တွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရေးချပြီး နှိုင်းယှဉ်နိုင်ပါတယ်။
- Decision Matrix (ဆုံးဖြတ်ချက်ဇယား): ရွေးချယ်စရာ အမျိုးမျိုးကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ စံနှုန်း (Criteria) တွေအပေါ် အမှတ်ပေးပြီး၊ အကောင်းဆုံး ရွေးချယ်မှုကို ရှာဖွေဖို့ ကူညီပေးပါတယ်။
- Cost-Benefit Analysis (ကုန်ကျစရိတ်-အကျိုးအမြတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း): ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ ဖြေရှင်းနည်းတစ်ခုချင်းစီရဲ့ ကုန်ကျစရိတ် (ငွေကြေး၊ အချိန်၊ အရင်းအမြစ်) နဲ့ ရရှိလာမယ့် အကျိုးအမြတ်တွေကို နှိုင်းယှဉ်ဆန်းစစ်ပြီး အကျိုးအမြတ် အများဆုံး ဖြစ်မယ့် ဖြေရှင်းနည်းကို ရွေးချယ်တာဖြစ်ပါတယ်။
(၉) ပူးပေါင်းဆွေးနွေးခြင်း (Collaborating and Consulting)
ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရာမှာ ကိုယ့်အဖွဲ့ထဲက လူတွေ၊ အထူးကျွမ်းကျင်သူတွေ ဒါမှမဟုတ် သက်ဆိုင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ပြီး အကြံဉာဏ်တွေ၊ ရှုထောင့်အသစ်တွေ ရယူခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက ပိုမိုပြည့်စုံတဲ့ ဖြေရှင်းနည်းတွေကို ရရှိစေပါတယ်။
၅။ ပြဿနာဖြေရှင်းနည်း လုပ်ငန်းစဉ် မော်ဒယ်များ
ဤနည်းစနစ်များသည် ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းကို အဆင့်ဆင့် လုပ်ဆောင်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ်များအဖြစ် ပုံဖော်ပေးပါသည်။
(၁) PDCA Cycle (Plan-Do-Check-Act)
PDCA Cycle (Deming Cycle) ဆိုတာကတော့ လုပ်ငန်းစဉ် တိုးတက်မှု (Process Improvement) နဲ့ အရည်အသွေး ထိန်းချုပ်မှု (Quality Control) အတွက် အသုံးပြုတဲ့ ထပ်တလဲလဲ လုပ်ဆောင်ရတဲ့ မော်ဒယ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
- Plan (အစီအစဉ်ချပါ): ပြဿနာကို ဖော်ထုတ်ပြီး ဖြေရှင်းနည်းအတွက် အစီအစဉ်ကို ချမှတ်ပါ။ ရည်မှန်းချက်များ၊ လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် တိုင်းတာမှုများကို သတ်မှတ်ပါ။
- Do (လုပ်ဆောင်ပါ): အစီအစဉ်ကို သေးငယ်သော အတိုင်းအတာဖြင့် စမ်းသပ် လုပ်ဆောင်ပါ။
- Check (စစ်ဆေးပါ): စမ်းသပ်မှု၏ ရလဒ်များကို စောင့်ကြည့်ပြီး အစီအစဉ်သည် အောင်မြင်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။
- Act (လုပ်ဆောင်ပါ): စမ်းသပ်မှု အောင်မြင်ပါက ဖြေရှင်းနည်းကို ပုံမှန်အဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ မအောင်မြင်ပါက သင်ယူမှုများ ရယူပြီး အစီအစဉ်ကို ပြင်ဆင်ကာ နောက်တစ်ကြိမ် Cycle အတွက် ပြင်ဆင်ပါ။
(၂) Six Thinking Hats (Edward de Bono)
Edward de Bono တီထွင်ခဲ့သော ဤနည်းလမ်းသည် အတွေးအမြင်များကို ပိုမိုစနစ်တကျနှင့် ဘက်စုံတွေးခေါ်နိုင်ရန် ကူညီပေးသည့် Parallel Thinking (အပြိုင်တွေးခေါ်ခြင်း) ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မတူညီသော “ထုပ်” များ (Hats) ကို ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် အဖွဲ့ဝင်များအား အတွေးအမြင်အမျိုးမျိုးဖြင့် တစ်ချိန်တည်းမှာ တွေးခေါ်စေသည်။
- White Hat (အဖြူရောင်ထုပ်): အချက်အလက်နှင့် ကိန်းဂဏန်းများအပေါ်သာ အာရုံစိုက်ခြင်း (ကြားနေစိတ်)။
- Red Hat (အနီရောင်ထုပ်): ခံစားချက်များ၊ ထင်မြင်ယူဆချက်များနှင့် အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်မှုများကို ဖော်ပြခြင်း (စိတ်ခံစားမှု)။
- Black Hat (အနက်ရောင်ထုပ်): အန္တရာယ်များ၊ အားနည်းချက်များ၊ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ပြဿနာများနှင့် သတိထားရမည့်အရာများကို ရှာဖွေခြင်း (သတိ/အဆိုးမြင်)။
- Yellow Hat (အဝါရောင်ထုပ်): အကျိုးကျေးဇူးများ၊ အားသာချက်များ၊ အောင်မြင်မှုများ နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေကောင်းများကို ရှာဖွေခြင်း (အကောင်းမြင်)။
- Green Hat (အစိမ်းရောင်ထုပ်): တီထွင်ဖန်တီးမှု၊ စိတ်ကူးသစ်များ၊ ရွေးချယ်စရာ အသစ်များကို ရှာဖွေခြင်း (တီထွင်ဖန်တီးမှု)။
- Blue Hat (အပြာရောင်ထုပ်): ဆွေးနွေးမှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အစီအစဉ်ချခြင်းနှင့် နိဂုံးချုပ်ခြင်း (လုပ်ငန်းစဉ်)။
(၃) DMAIC (Define-Measure-Analyze-Improve-Control)
DMAIC သည် Six Sigma ၏ အဓိက နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းစဉ်များကို တိုးတက်စေရန်အတွက် အချက်အလက်အခြေပြု၊ စနစ်တကျ ချဉ်းကပ်ပုံ ဖြစ်သည်။
- Define (သတ်မှတ်ပါ): ပြဿနာ၊ ပရောဂျက်၏ ရည်မှန်းချက်များနှင့် ဖောက်သည်၏ လိုအပ်ချက်များကို ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ပါ။
- Measure (တိုင်းတာပါ): လက်ရှိ လုပ်ငန်းစဉ်၏ စွမ်းဆောင်ရည်နှင့် ပြဿနာ၏ အတိုင်းအတာကို တိုင်းတာရန် အချက်အလက်များကို စုဆောင်းပါ။
- Analyze (ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ): ပြဿနာ၏ အရင်းခံ အကြောင်းအရင်း (Root Causes) ကို ရှာဖွေရန် အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ။
- Improve (တိုးတက်အောင် လုပ်ပါ): အရင်းခံ အကြောင်းအရင်းများကို ဖြေရှင်းမည့် ဖြေရှင်းနည်းများကို ဖော်ထုတ်၊ စမ်းသပ်ပြီး အကောင်အထည်ဖော်ပါ။
- Control (ထိန်းချုပ်ပါ): ပြုလုပ်ခဲ့သော တိုးတက်မှုများကို ရေရှည်တည်တံ့စေရန်နှင့် ပြဿနာများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ထိန်းချုပ်၊ စောင့်ကြည့်ပါ။
(၄) SWOT Analysis (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) SWOT Analysis ကတော့ လုပ်ငန်းခွင် သို့မဟုတ် တစ်ဦးချင်းရဲ့ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းရာမှာ အသုံးပြုတဲ့ မဟာဗျူဟာ မြောက် စီမံမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
- Strengths (အားသာချက်များ): ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာမှာ ကူညီပေးနိုင်တဲ့ မိမိရဲ့ အတွင်းပိုင်း အားသာချက်တွေ (ဥပမာ- ကျွမ်းကျင်မှု၊ အရင်းအမြစ်)။
- Weaknesses (အားနည်းချက်များ): ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာမှာ အတားအဆီးဖြစ်စေနိုင်တဲ့ မိမိရဲ့ အတွင်းပိုင်း အားနည်းချက်တွေ (ဥပမာ- ကျွမ်းကျင်မှု လိုအပ်ချက်၊ အရင်းအမြစ် နည်းပါးမှု)။
- Opportunities (အခွင့်အလမ်းများ): ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာမှာ အသုံးချနိုင်တဲ့ ပြင်ပက အခွင့်အလမ်းတွေ (ဥပမာ- နည်းပညာအသစ်၊ စျေးကွက်လိုအပ်ချက်)။
- Threats (ခြိမ်းခြောက်မှုများ): ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာမှာ ရင်ဆိုင်ရမယ့် ပြင်ပက အတားအဆီးတွေ (ဥပမာ- ပြိုင်ဘက်၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း)။
(၅) Kepner-Tregoe Method
Kepner-Tregoe နည်းလမ်းဆိုတာက ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းတို့အတွက် အသုံးပြု တဲ့ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုအခြေခံ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းက ရှုပ်ထွေးပြီး ဝေဖန်ပိုင်းခြားရ မယ့် အခြေအနေတွေအတွက် အသုံးဝင်ပါတယ်။
- အခြေအနေသုံးသပ်ခြင်း (Situation Appraisal): ပြဿနာများ၊ အခွင့်အလမ်းများနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုများကို ရှင်းလင်းဖော်ထုတ်ပြီး ဦးစားပေး သတ်မှတ်ခြင်း။
- ပြဿနာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Problem Analysis): ဖြစ်ခဲ့သော ပြဿနာ၏ အရင်းခံ အကြောင်းအရင်း (Root Cause) ကို ရှာဖွေခြင်း။
- ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း (Decision Analysis): ရွေးချယ်စရာများစွာထဲမှ အကောင်းဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ကို စနစ်တကျ ရွေးချယ်ခြင်း။
- အန္တရာယ်များလေ့လာခြင်း (Potential Problem Analysis): ရွေးချယ်ထားသော ဖြေရှင်းနည်း သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ပြဿနာများကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပြီး ကာကွယ်ခြင်း။
နိဂုံး
ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းဟာ တစ်ခုတည်းသော မှန်ကန်တဲ့ နည်းလမ်းမရှိတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အတွေ့အကြုံနှင့် လေ့ကျင့်မှုဖြင့် သင်၏ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းသည် ပိုမို တိုးတက်လာမည်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက် (Reference):
MindTools. (n.d.). Problem Solving. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_00.htm
ASQ. (n.d.). 5 Whys. Retrieved from https://asq.org/quality-resources/five-whys
MindTools. (n.d.). Brainstorming. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_02.htm
MindTools. (n.d.). Mind Mapping. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_07.htm
Interaction Design Foundation. (n.d.). SCAMPER: A Great Tool for Generating Innovative Ideas. Retrieved from https://www.interaction-design.org/literature/article/scamper-a-great-tool-for-generating-innovative-ideas
ASQ. (n.d.). Root Cause Analysis. Retrieved from https://asq.org/quality-resources/root-cause-analysis
ASQ. (n.d.). Cause and Effect Diagram (Fishbone Diagram). Retrieved from https://asq.org/quality-resources/cause-and-effect
ASQ. (n.d.). Pareto Chart. Retrieved from https://asq.org/quality-resources/pareto
GeeksforGeeks. (n.d.). Divide and Conquer Algorithm. Retrieved from https://www.geeksforgeeks.org/divide-and-conquer-algorithm/
Britannica. (n.d.). Trial and Error. Retrieved from https://www.britannica.com/science/trial-and-error
MindTools. (n.d.). Working Backward. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_97.htm
Psychology Today. (n.d.). Analogy. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/basics/analogy
Science Buddies. (n.d.). Steps of the Scientific Method. Retrieved from https://www.sciencebuddies.org/science-fair-projects/science-fair/steps-of-the-scientific-method
MindTools. (n.d.). Decision-Making Skills. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_01.htm
MindTools. (n.d.). Decision Matrix Analysis. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_09.htm
Investopedia. (n.d.). Cost-Benefit Analysis (CBA): What It Is and How To Use It. Retrieved from https://www.investopedia.com/terms/c/cost-benefit-analysis.asp
Indeed. (n.d.). Collaboration Skills: Definition and Examples. Retrieved from https://www.indeed.com/career-advice/starting-new-job/collaboration-skills
ASQ. (n.d.). PDCA Cycle. Retrieved from https://asq.org/quality-resources/pdca-cycle
MindTools. (n.d.). Six Thinking Hats: Understanding All the Perspectives of a Situation. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_05.htm
ASQ. (n.d.). DMAIC. Retrieved from https://asq.org/quality-resources/dmaic
MindTools. (n.d.). SWOT Analysis: Strengths, Weaknesses, Opportunities, and Threats. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newTMC_05.htm
Stanford d.school. (n.d.). An Introduction to Design Thinking Process Guide. Retrieved from https://dschool.stanford.edu/resources/design-thinking-process-guide
Kepner-Tregoe. (n.d.). The KT Process. Retrieved from https://www.kepner-tregoe.com/resources/what-is-the-kepner-tregoe-method/