၁။ ပဋိပက္ခဆိုတာဘာလဲ?
ပဋိပက္ခဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦး သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသောသူများ (သို့မဟုတ် အုပ်စုများ) အကြား စိတ်ကူးများ၊ အကျိုးစီးပွားများ၊ တန်ဖိုးများ သို့မဟုတ် လိုအပ်ချက်များ မတူညီသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော သဘောထားကွဲလွဲမှု သို့မဟုတ် အငြင်းပွားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဆက်ဆံရေး၊ မိသားစု၊ အလုပ်ခွင် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းအဆင့်တွင်ပင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
၂။ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်းရဲ့အရေးပါပုံ
ပဋိပက္ခများကို ရှောင်ရှားရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို ထိထိရောက်ရောက် ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ပဋိပက္ခများကို ကောင်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းဖြင့်-
- ဆက်ဆံရေးများကို ခိုင်မာစေသည်။
- နားလည်မှုနှင့် စာနာမှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်။
- ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းနည်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
- မလိုလားအပ်သော စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် မကျေနပ်မှုများကို လျှော့ချပေးသည်။
- ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အားပေးသည်။
၃။ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပေါ်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းများ
ပဋိပက္ခများသည် အကြောင်းအရင်းမျိုးစုံကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်-
- ဆက်သွယ်ရေး အားနည်းခြင်း (Poor Communication): နားလည်မှု လွဲမှားခြင်း၊ ရှင်းလင်းစွာ မပြောဆိုနိုင်ခြင်း။
- ကွဲပြားသော တန်ဖိုးများနှင့် ယုံကြည်ချက်များ (Differing Values and Beliefs): ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ သို့မဟုတ် ယုံကြည်ချက်များ မတူညီခြင်း။
- လိုအပ်ချက်များနှင့် အကျိုးစီးပွားများ ကွဲပြားခြင်း (Conflicting Needs and Interests): တစ်ဦးချင်းစီ၏ လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် အကျိုးစီးပွားများ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေခြင်း။
- အရင်းအမြစ်များအတွက် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း (Competition for Resources): အရင်းအမြစ်များ (ဥပမာ- ငွေ၊ အချိန်၊ အခွင့်အာဏာ) နည်းပါးမှုကြောင့် ပြိုင်ဆိုင်ခြင်း။
- ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး ကွဲပြားမှုများ (Personality Clashes): လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး သို့မဟုတ် စိတ်နေစိတ်ထားများ မတူညီခြင်း။
၄။ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်းအတွက် အခြေခံမူများ
ပဋိပက္ခများကို ထိရောက်စွာ ဖြေရှင်းရန်အတွက် အောက်ပါ အခြေခံမူများကို လိုက်နာနိုင်ပါတယ်-
📒တက်ကြွစွာ နားထောင်ခြင်း (Active Listening):
တစ်ဖက်သား၏ ပြောဆိုမှုများကို အမှန်တကယ် စိတ်ဝင်တစား နားထောင်ပါ။ သူတို့၏ ရှုထောင့်၊ ခံစားချက်နှင့် လိုအပ်ချက်များကို နားလည်အောင် ကြိုးစားပါ။
📒စိတ်ခံစားမှုများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Manage Emotions):
ပဋိပက္ခများဖြစ်ပွားချိန်တွင် စိတ်ခံစားမှုများ မြင့်တက်လာတတ်သည်။ တည်ငြိမ်အောင် နေပြီး ဒေါသ သို့မဟုတ် စိတ်ပျက်မှုများက ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှုကို လွှမ်းမိုးစေခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
📒ပြဿနာကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးမဆန်စေခြင်း (Focus on the Issue, Not the Person):
ပဋိပက္ခ၏ အဓိကပြဿနာကို အာရုံစိုက်ပြီး တစ်ဖက်သားကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ တိုက်ခိုက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ “ငါ” ကြေညာချက်များ (I-statements) ကို အသုံးပြု၍ သင်၏ခံစားချက်နှင့် ရှုထောင့်ကို ဖော်ပြပါ။
📒ဘုံအခြေခံကို ရှာဖွေခြင်း (Find Common Ground):
မတူညီမှုများကို အာရုံစိုက်မည့်အစား နှစ်ဖက်စလုံး သဘောတူနိုင်သည့် အချက်များ သို့မဟုတ် ဘုံအကျိုးစီးပွားများကို ရှာဖွေပါ။
📒ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး ဖြေရှင်းခြင်း (Collaborate Towards a Solution):
ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အကျိုးရှိသော ဖြေရှင်းနည်းများကို အတူတကွ ရှာဖွေပါ။ Compromise (အလျှော့အတင်း) လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် Creative Solutions (တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းနည်းများ) ကို ရှာဖွေခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။
📒သဘောတူညီချက်ရရှိခြင်း (Reach Agreement):
ရရှိထားသော ဖြေရှင်းနည်းအပေါ် နှစ်ဖက်စလုံး သဘောတူညီမှုရရှိရန် ကြိုးစားပါ။ လိုအပ်ပါက အနာဂတ်အတွက် ခြေလှမ်းများနှင့် တာဝန်များကို ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ပါ။
၅။ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး နည်းဗျူဟာများ (Conflict Resolution Strategies)
ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် လူအများစု အသုံးပြုလေ့ရှိသော ပုံစံ ၅ မျိုးရှိကြောင်း Kenneth Thomas နှင့် Ralph Kilmann တို့၏ Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument (TKI) သီအိုရီက ဖော်ပြသည်။ ဤပုံစံများသည် မိမိ၏ အကျိုးစီးပွား (Assertiveness) နှင့် အခြားသူ၏ အကျိုးစီးပွား (Cooperativeness) ကို မည်မျှ အလေးထားသည်အပေါ် မူတည်သည်။
- ပြိုင်ဆိုင်ခြင်း (Competing):
- ဘာလဲ: မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကိုသာ အဓိကထားပြီး အခြားသူ၏ လိုအပ်ချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ အနိုင်ရရန် ကြိုးစားသည့် ပုံစံ။
- ဘယ်အချိန်မှာ သုံးသင့်လဲ: အရေးကြီးပြီး လျင်မြန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ လိုအပ်သည့်အခါ၊ သို့မဟုတ် မှန်ကန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုကို အခိုင်အမာ ရပ်တည်ရမည့်အခါ။
- အားနည်းချက်: ဆက်ဆံရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး တစ်ဖက်သားကို မကျေမနပ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။
- ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း (Collaborating):
- ဘာလဲ: နှစ်ဖက်စလုံး၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သော “Win-Win” ဖြေရှင်းနည်းကို ရှာဖွေရန် အတူတကွ လုပ်ဆောင်ခြင်း။
- ဘယ်အချိန်မှာ သုံးသင့်လဲ: ဆက်ဆံရေးက အရေးကြီးပြီး ရှုပ်ထွေးသော ပြဿနာများအတွက် ဆန်းသစ်သော ဖြေရှင်းနည်းများ လိုအပ်သည့်အခါ။
- အားနည်းချက်: အချိန်နှင့် အားထုတ်မှု များစွာ လိုအပ်သည်။
- အလျှော့အတင်းပြုလုပ်ခြင်း (Compromising):
- ဘာလဲ: နှစ်ဖက်စလုံး အနည်းငယ် အလျှော့ပေးပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကျေနပ်မှု ရရှိစေရန် ဖြေရှင်းခြင်း။ “Lose-Lose” သို့မဟုတ် “Partial Win” အခြေအနေ ဖြစ်နိုင်သည်။
- ဘယ်အချိန်မှာ သုံးသင့်လဲ: အချိန်ကန့်သတ်ချက် ရှိသည့်အခါ၊ သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အရေးကြီးသည့်အရာများ ရှိနေပြီး အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် မဖြစ်နိုင်သည့်အခါ။
- အားနည်းချက်: နှစ်ဖက်စလုံး အပြည့်အဝ ကျေနပ်မှု မရရှိနိုင်။
- ရှောင်ရှားခြင်း (Avoiding):
- ဘာလဲ: ပဋိပက္ခကို လုံးဝ ရှောင်ရှားခြင်း၊ နောက်ဆုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြဿနာကို လျစ်လျူရှုခြင်း။
- ဘယ်အချိန်မှာ သုံးသင့်လဲ: ပဋိပက္ခက မပြောပလောက်သည့်အခါ၊ သို့မဟုတ် ပဋိပက္ခကို ကိုင်တွယ်ရန် အချိန်မရှိသေးသည့်အခါ။
- အားနည်းချက်: ပြဿနာက ပိုကြီးလာနိုင်ပြီး ဆက်ဆံရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
- လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေခြင်း (Accommodating):
- ဘာလဲ: မိမိ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဘေးဖယ်ထားပြီး အခြားသူ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်း။
- ဘယ်အချိန်မှာ သုံးသင့်လဲ: ဆက်ဆံရေးက အလွန်အရေးကြီးသည့်အခါ၊ သို့မဟုတ် မိမိ မှားယွင်းကြောင်း သိရှိသည့်အခါ။
- အားနည်းချက်: မိမိ၏ လိုအပ်ချက်များ မပြည့်မီဘဲ စိတ်ကျေနပ်မှု မရရှိနိုင်။
၆။ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေးလက်တွေ့နည်းလမ်းများ (Practical Conflict Resolution Techniques)
ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အထက်ပါပုံစံများကို နားလည်ထားပြီး အောက်ပါ လက်တွေ့နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
- တက်ကြွစွာ နားထောင်ခြင်း (Active Listening):
- တစ်ဖက်သား၏ ပြောဆိုမှုများကို အာရုံစိုက် နားထောင်ခြင်း၊ ၎င်းတို့၏ စကားလုံးများ၊ ခံစားချက်များနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာဘာသာစကားတို့ကို နားလည်အောင် ကြိုးစားခြင်း။
- ပြန်လည်ပြောဆိုခြင်း (Paraphrasing) နှင့် ရှင်းလင်းမေးမြန်းခြင်း (Clarifying Questions) တို့ဖြင့် နားလည်မှု မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုပါ။
- “ငါ” ကြေညာချက်များ (“I” Statements):
- “မင်းက…” ဟု အပြစ်တင်မည့်အစား “ငါ ခံစားရတာက…” သို့မဟုတ် “ငါ လိုအပ်တာက…” ဟု ပြောဆိုခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ခံစားချက်နှင့် လိုအပ်ချက်များကို တိုက်ခိုက်ခြင်းမရှိဘဲ ဖော်ပြပါ။
- စာနာနားလည်ခြင်း (Empathy):
- တစ်ဖက်သား၏ ရှုထောင့်မှနေ၍ အခြေအနေကို မြင်အောင် ကြိုးစားခြင်း၊ ၎င်းတို့၏ ခံစားချက်များကို နားလည်ပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း။
- ရပ်တည်ချက်ထက် အကျိုးစီးပွားကို အာရုံစိုက်ခြင်း (Focus on Interests, Not Positions):
- လူများက မည်သည့်အရာကို လိုချင်သည် (Positions) ကိုသာ ကြည့်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့ ဘာကြောင့် ထိုအရာကို လိုချင်သည် (Interests) ကို နားလည်အောင် ကြိုးစားပါ။ အကျိုးစီးပွားများကို နားလည်ခြင်းက ပိုမိုဖန်တီးမှုရှိသော ဖြေရှင်းနည်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
- ဖြေရှင်းနည်းများ စိတ်ကူးထုတ်ဖော်ခြင်း (Brainstorming Solutions):
- နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် လက်ခံနိုင်သော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ဖြေရှင်းနည်းများစွာကို အတူတကွ ဝေဖန်ခြင်းမရှိဘဲ ဖော်ထုတ်ပါ။
- ကြားဝင်ဖြန်ဖြေခြင်း/လွယ်ကူချောမွေ့အောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း (Mediation/Facilitation):
- ပဋိပက္ခကို မိမိဘာသာ ဖြေရှင်းရန် ခက်ခဲပါက ကြားနေပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး (Mediator/Facilitator) က ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ဆွေးနွေးမှုများကို လမ်းညွှန်ပေးခြင်း။
၇။ ထိရောက်သော ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများ
ပဋိပက္ခများကို ကောင်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းဖြင့်-
- ဆက်ဆံရေးများကို ခိုင်မာစေသည်: ပဋိပက္ခများကို အောင်မြင်စွာ ကျော်လွှားခြင်းဖြင့် ယုံကြည်မှုနှင့် နားလည်မှု ပိုမိုတိုးပွားလာသည်။
- နားလည်မှုနှင့် စာနာမှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်: မတူညီသော ရှုထောင့်များကို နားလည်ရန် အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးသည်။
- ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းနည်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်: ပဋိပက္ခများသည် ဆန်းသစ်သော ဖြေရှင်းနည်းများကို ရှာဖွေရန် တွန်းအားပေးနိုင်သည်။
- စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် မကျေနပ်မှုများကို လျှော့ချပေးသည်: မဖြေရှင်းရသေးသော ပဋိပက္ခများက ဖြစ်ပေါ်စေသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို လျှော့ချပေးသည်။
- ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အားပေးသည်: အဖွဲ့ဝင်များအား ပဋိပက္ခများကို အတူတကွ ဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်း ပြသခြင်းဖြင့် အနာဂတ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအတွက် အားပေးသည်။
၇။ နိဂုံး
ပဋိပက္ခများသည် လူ့ဆက်ဆံရေး၏ သဘာဝ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ရှောင်ရှားခြင်းထက် ထိရောက်သော ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး ပုံစံများ၊ နည်းဗျူဟာများနှင့် နည်းလမ်းများကို နားလည်ပြီး လက်တွေ့အသုံးချခြင်းဖြင့် ပဋိပက္ခများကို အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဤကျွမ်းကျင်မှုများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့် လုပ်ငန်းခွင် နှစ်ခုလုံးတွင် အောင်မြင်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါသည်။
ကိုးကားချက်များ (References):
MindTools. (n.d.). Conflict Resolution: Understanding the Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument. Retrieved from https://www.mindtools.com/pages/article/newLDR_81.htm
Kilmann Diagnostics. (n.d.). The Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument (TKI). Retrieved from https://www.kilmanndiagnostics.com/conflict-mode-instrument/
SkillsYouNeed. (n.d.). Conflict Resolution Skills. Retrieved from https://www.skillsyouneed.com/ips/conflict-resolution.html
Harvard Law School Program on Negotiation. (n.d.). What is Conflict Resolution?. Retrieved from https://www.pon.harvard.edu/daily/conflict-resolution-daily/what-is-conflict-resolution/
Psychology Today. (n.d.). Conflict Resolution. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/basics/conflict-resolution