၁။ Stakeholder Relationship Management ရဲ့ အရေးပါမှု
(၁) Stakeholder ဆိုတာဘာလဲ?
Stakeholder ဆိုတာက ကိုယ့်ရဲ့ ပရောဂျက်၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဒါမှမဟုတ် အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အောင်မြင်မှု ဒါမှမဟုတ် ကျရှုံးမှုအပေါ် တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍သော်လည်းကောင်း သက်ရောက်မှုရှိတဲ့သူတွေ၊ အုပ်စုတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတွေအားလုံးကို ပြောတာပါ။ သူတို့ဟာ လုပ်ငန်းရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေနဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေအပေါ်မှာ အကျိုးစီးပွား ရှိနေကြ ပြီး သူတို့ရဲ့ အမြင်တွေ၊ လိုအပ်ချက်တွေနဲ့ ထောက်ခံမှုတွေက လုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးကို အကြီးအကျယ် သြဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ပါတယ်။
✅ ဥပမာများ
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုအတွက်
- ဝန်ထမ်းများ (Employees): လုပ်ငန်းကို တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင်ပေးနေသူတွေဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့ စိတ်ကျေနပ်မှုနဲ့ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းက လုပ်ငန်းရဲ့ အောင်မြင်မှုကို အဆုံးအဖြတ်ပေးပါတယ်။
- ဖောက်သည်များ (Customers): လုပ်ငန်းရဲ့ ထုတ်ကုန် ဒါမှမဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုတွေကို အသုံးပြုတဲ့သူတွေဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့ ကျေနပ်မှုက လုပ်ငန်းရဲ့ ဝင်ငွေနဲ့ နာမည်ကောင်းကို တိုက်ရိုက်သက်ရောက်ပါတယ်။
- ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ (Investors): လုပ်ငန်းမှာ ငွေကြေးထည့်ဝင်ထားတဲ့သူတွေဖြစ်လို့ လုပ်ငန်းရဲ့ အကျိုးအမြတ်နဲ့ ရေရှည်တည်တံ့မှုအပေါ် စိတ်ဝင်စားကြပါတယ်။
- ပစ္စည်းပေးသွင်းသူများ (Suppliers): လုပ်ငန်းအတွက် လိုအပ်တဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေ၊ ပစ္စည်းတွေကို ပေးသွင်းတဲ့သူတွေဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့ ပံ့ပိုးမှုက လုပ်ငန်းရဲ့ လည်ပတ်မှုကို ချောမွေ့စေပါတယ်။
အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွက်
- ပြည်သူလူထု (Citizens): အစိုးရရဲ့ မူဝါဒတွေ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုက်ရိုက်ခံစားရတဲ့သူတွေပါ။
- ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ်များ (Elected Officials): မူဝါဒတွေကို ချမှတ်သူတွေနဲ့ အကောင်အထည်ဖော်သူတွေဖြစ်ပါတယ်။
- စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ (Businesses): အစိုးရရဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေအောက်မှာ လည်ပတ်နေရပြီး အခွန်ပေးဆောင်တဲ့သူတွေပါ။
- အစိုးရမဟုတ်သောအဖွဲ့အစည်းများ (NGOs): ပြည်သူ့အကျိုးကို ရှေးရှုလုပ်ဆောင်ကြပြီး အစိုးရရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကို စောင့်ကြည့်ဝေဖန်နိုင်သူတွေပါ။
(၂) Stakeholder Relationship Management ကဘာကြောင့်အရေးကြီးတာလဲ
Stakeholder တွေနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းတာဟာ ဘာလို့ အရေးကြီးလဲဆိုတော့ ဒါဟာ ပရောဂျက်တစ်ခု ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းတစ်ခုရဲ့ အသက်သွေးကြောဖြစ်လို့ပါပဲ။
ကျွန်တော်တို့ စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ပရောဂျက်တစ်ခုကို စတင်တဲ့အခါ အစပိုင်းမှာ ဘယ်သူတွေက ကိုယ့်ကို ကူညီနိုင်မလဲ၊ ဘယ်သူတွေကတော့ ကိုယ့်ကို ဆန့်ကျင်နိုင်မလဲဆိုတာ မသိနိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ Stakeholder တွေနဲ့ စနစ်တကျ ဆက်ဆံရေးကို ထူထောင်ပြီး စီမံခန့်ခွဲမယ်ဆိုရင်တော့ ဒီအရာတွေဟာ ပိုပြီး ရှင်းလင်းလာပါတယ်။
ပထမဆုံးအနေနဲ့၊ ဒါဟာ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ခြင်း နဲ့ဆိုင်ပါတယ်။ Stakeholder တွေက ကိုယ့်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေနဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ယုံကြည်လာတဲ့အခါ ပိုပြီး ပူးပေါင်းပါဝင်လာကြပါတယ်။ ဥပမာ – ဝန်ထမ်းတွေဟာ လုပ်ငန်းအပေါ် ယုံကြည်မှုရှိလာတဲ့အခါ ပိုပြီး စိတ်အားထက်သန်စွာနဲ့ အကောင်းဆုံးကြိုးစား လုပ်ဆောင်ပေးတတ်ပါတယ်။
နောက်တစ်ခုကတော့ ဆန့်ကျင်မှုတွေကို လျှော့ချနိုင်ခြင်း ပါပဲ။ Stakeholder တစ်ယောက်ရဲ့ လိုအပ်ချက် ဒါမှမဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို ကြိုတင်သိရှိထားမယ်ဆိုရင် ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ပြဿနာတွေကို အချိန်မီ ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ပရောဂျက်ကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ ဆန့်ကျင်မှုတွေ၊ အငြင်းပွားမှုတွေကို ရှောင်ရှားနိုင်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ကောင်းမွန်တဲ့ ဆက်ဆံရေးကနေတဆင့် ပံ့ပိုးမှုတွေနဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ ကိုလည်း ပိုမိုရရှိစေ ပါတယ်။ ကိုယ့်ကို ယုံကြည်ပြီး ပံ့ပိုးပေးမယ့်သူတွေ များလာတဲ့အခါ လုပ်ငန်းအတွက် လိုအပ်တဲ့ ငွေကြေး၊ လူအင်အား၊ ဗဟုသုတ စတဲ့ အဖိုးတန်တဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို အလွယ်တကူရရှိနိုင်ပါတယ်။
ဒီတော့ Stakeholder Relationship Management ဆိုတာဟာ တစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ ဆန္ဒကို လိုက်လျောညီထွေအောင် လုပ်ပေးတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေနဲ့ Stakeholder တွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေကို ချိန်ညှိပြီး အားလုံး အတူတကွ အဆင်ပြေနိုင်မယ့် အခြေအနေ (Win-Win Situation) တစ်ခုကို ဖန်တီးဖို့ ကြိုးစားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါမှသာ လုပ်ငန်းက ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲပြီး ရည်မှန်းထားတဲ့ ပန်းတိုင်တွေဆီကို ပိုမို မြန်ဆန်စွာနဲ့ ချောမွေ့စွာ ရောက်ရှိနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
၂။ Stakeholder ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း
ဒီအပိုင်းမှာတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ပရောဂျက်၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းအတွက် Stakeholder ကို ဘယ်လို စနစ်တကျ ခွဲခြားသတ်မှတ်ရမလဲဆိုတာ ဆက်ပြီး လေ့လာသွားကြရအောင်။
(၁) အတွင်းပိုင်းနှင့် အပြင်ပိုင်း Stakeholder များ
ပထမဆုံးအနေနဲ့ Stakeholder တွေကို အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အနေအထားပေါ် မူတည်ပြီး နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။
✅အတွင်းပိုင်း Stakeholder များ (Internal Stakeholders) ဒီလူတွေကတော့ ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်း၊ ဒါမှမဟုတ် ပရောဂျက်ထဲမှာ တိုက်ရိုက်ပါဝင်နေသူတွေဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ပရောဂျက်ရဲ့ ရလဒ်အပေါ် တိုက်ရိုက်အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိကြပါတယ်။
- ဥပမာ: ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်များ၊ မန်နေဂျာများ၊ ဝန်ထမ်းများ၊ အမှုဆောင်အရာရှိများ။
✅အပြင်ပိုင်း Stakeholder များ (External Stakeholders) ဒီသူတွေကတော့ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အပြင်ဘက်ကနေပြီး ပရောဂျက်ရဲ့ လုပ်ဆောင်မှု ဒါမှမဟုတ် ရလဒ်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိတဲ့သူတွေဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်းရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကို လေ့လာသုံးသပ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်ပါတယ်။
- ဥပမာ: ဖောက်သည်များ၊ ပစ္စည်းပေးသွင်းသူများ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ၊ ပြိုင်ဘက်များ၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်း။
(၂) Primary / Secondary / Tertiary Stakeholder များ
ဒါကတော့ Stakeholder တွေကို သူတို့ရဲ့ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုနဲ့ အကျိုးစီးပွားအဆင့်ပေါ် မူတည်ပြီး ထပ်ပြီးခွဲခြားတာပါ။ ဒီနည်းက ဘယ်သူတွေကို အဓိကထားပြီး ဆက်ဆံရမယ်ဆိုတာကို ပိုပြီး သိသာစေပါတယ်။
✅Primary Stakeholders (အဓိက Stakeholder များ): ပရောဂျက်ရဲ့ အောင်မြင်မှု ဒါမှမဟုတ် ကျရှုံးမှုအပေါ်မှာ တိုက်ရိုက်အကြီးအကျယ် သက်ရောက်မှုရှိပြီး အကြီးမားဆုံး အကျိုးစီးပွားရှိသူတွေပါ။ သူတို့မပါဘဲ ပရောဂျက်က ရှေ့ဆက်ဖို့ မဖြစ်နိုင်သလောက်ပါပဲ။
- ဥပမာ: ပရောဂျက်ပိုင်ရှင်၊ အဓိကဖောက်သည်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ။
✅Secondary Stakeholders (ဒုတိယအဆင့် Stakeholder များ): သူတို့ဟာလည်း ပရောဂျက်အပေါ်မှာ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပေမယ့် Primary Stakeholder တွေလောက်တော့ တိုက်ရိုက်ကျကျကြီး မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့က ပရောဂျက်ကို သွယ်ဝိုက်ပြီး အထောက်အကူပြုနိုင်ပါတယ်။
- ဥပမာ: ပစ္စည်းပေးသွင်းသူများ၊ အကြံပေးပညာရှင်များ၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ။
✅Tertiary Stakeholders (တတိယအဆင့် Stakeholder များ): ပရောဂျက်နဲ့ သက်ဆိုင်မှု နည်းပါးပေမဲ့ အခြေအနေအချို့မှာတော့ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သူတွေပါ။ သူတို့ကို သိပ်ပြီး အလေးပေးစရာ မလိုပေမဲ့ လိုအပ်လာရင် ဆက်သွယ်ဖို့တော့ သိထားသင့်ပါတယ်။
- ဥပမာ: အဖွဲ့အစည်းရဲ့ နာမည်ကောင်းအပေါ် စောင့်ကြည့်နေတဲ့ သတင်းမီဒီယာများ၊ သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများ။
၃။ Stakeholder Analysis
ဒီအပိုင်းမှာတော့ Stakeholder တွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး သူတို့နဲ့ ဘယ်လိုဆက်ဆံရမယ်ဆိုတာကို ပိုပြီး တိကျစွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေကို လေ့လာသွားကြရအောင်။
(၁) Power–Interest Grid (Mendelow’s Matrix)
ဒီဇယားကတော့ Stakeholder တွေကို သူတို့ရဲ့ သြဇာအာဏာ (Power) နဲ့ စိတ်ဝင်စားမှု (Interest) အပေါ်မှာ မူတည်ပြီး လေးမျိုးခွဲခြားနိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဇယားကိုသုံးပြီး ဘယ်သူတွေက ကိုယ့်ပရောဂျက်အတွက် အရေးကြီးဆုံးလဲဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။
✅ သြဇာအာဏာ (Power): ပရောဂျက်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေနဲ့ အောင်မြင်မှုအပေါ် ဘယ်လောက်အထိ သြဇာသက်ရောက်မှုရှိသလဲ။
✅ စိတ်ဝင်စားမှု (Interest): ပရောဂျက်ရဲ့ ရလဒ်အပေါ် သူတို့ရဲ့ အကျိုးစီးပွားက ဘယ်လောက်ရှိသလဲ။
ဒီအချက်နှစ်ချက်ပေါ် မူတည်ပြီး Stakeholder တွေကို အောက်ပါအတိုင်း နေရာချပြီး စီမံခန့်ခွဲနိုင်ပါတယ်။
- High Power, High Interest (သြဇာကြီး၊ စိတ်ဝင်စားမှုကြီး): ဒီသူတွေကတော့ “အဓိကစီမံခန့်ခွဲရမယ့်သူများ” ပါ။ သူတို့ဟာ ပရောဂျက်အတွက် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့ စိတ်ကျေနပ်မှုကို အမြဲဂရုစိုက်ရပါမယ်။ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေ အပါအဝင် ပုံမှန်အသိပေးနေရပါမယ်။
- High Power, Low Interest (သြဇာကြီး၊ စိတ်ဝင်စားမှုနည်း): ဒီသူတွေကိုတော့ “ကျေနပ်အောင် ထားရမယ့်သူများ” အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ အာဏာရှိပေမဲ့ ပရောဂျက်အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဆန္ဒမပါဘဲ ဆန့်ကျင်လာနိုင်တာကြောင့် အခြေခံအချက်အလက်တွေကို ပုံမှန်အသိပေးထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
- Low Power, High Interest (သြဇာနည်း၊ စိတ်ဝင်စားမှုကြီး): ဒီသူတွေကတော့ “ပုံမှန်အသိပေးရမယ့်သူများ” ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့မှာ သြဇာသိပ်မရှိပေမဲ့ ပရောဂျက်ကို စိတ်ဝင်စားပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ကို ပုံမှန်သတင်းအချက်အလက်ပေးပြီး သူတို့ရဲ့ အကြံပြုချက်တွေကိုလည်း နားထောင်သင့်ပါတယ်။
- Low Power, Low Interest (သြဇာနည်း၊ စိတ်ဝင်စားမှုနည်း): ဒီအုပ်စုကိုတော့ “အနည်းဆုံးအားထုတ်မှုဖြင့် စောင့်ကြည့်ရမည့်သူများ” အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။ သူတို့ကို ပုံမှန်အသိပေးနေဖို့ မလိုအပ်ပါဘူး။ အခြေအနေအရ လိုအပ်လာမှသာ ဆက်သွယ်ဖို့ လုံလောက်ပါတယ်။
(၂) သက်ရောက်မှု (Influence) နှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု (Impact) ချိန်ညှိခြင်း
သက်ရောက်မှု (Influence) ဆိုတာက Stakeholder တစ်ယောက်က ပရောဂျက်အပေါ် ဘယ်လောက်အထိ လွှမ်းမိုးနိုင်သလဲဆိုတာကို ပြောတာပါ။ အကျိုးသက်ရောက်မှု (Impact) ဆိုတာကတော့ ပရောဂျက်ရဲ့ ရလဒ်က Stakeholder အပေါ် ဘယ်လောက်အထိ သက်ရောက်မှုရှိသလဲဆိုတာကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီအချက်နှစ်ချက်ကို ချိန်ညှိပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတာက ဘယ်သူတွေက ပရောဂျက်ကို အောင်မြင်အောင် လုပ်နိုင်သလဲ၊ ဘယ်သူတွေကတော့ ပရောဂျက်ကြောင့် ဘယ်လိုခံစားရနိုင်သလဲဆိုတာကို နားလည်စေပါတယ်။ ဒါက ဆက်ဆံရေးဗျူဟာကို ပိုပြီး တိကျစေပါတယ်။
(၃) Stakeholder များအား ဦးစားပေးခြင်းနည်းလမ်းများ
Stakeholder တွေအများကြီးရှိနေတဲ့အခါ ဘယ်သူတွေကို အရင်ဦးစားပေးပြီး ဆက်သွယ်ရမလဲဆိုတာကို သတ်မှတ်ရပါမယ်။
✅အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း (Ranking): Stakeholder တစ်ယောက်ချင်းစီကို သူတို့ရဲ့ သြဇာ၊ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ ပရောဂျက်အပေါ် အရေးပါမှုအပေါ် မူတည်ပြီး အဆင့်သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။
✅အရောင်အသွေးဖြင့် ခွဲခြားခြင်း (Color Coding): အဆင့်သတ်မှတ်ထားတဲ့ Stakeholder တွေကို အရေးကြီးမှုအလိုက် အနီ၊ အဝါ၊ အစိမ်း စသဖြင့် အရောင်တွေနဲ့ ခွဲခြားပြီး အုပ်စုဖွဲ့နိုင်ပါတယ်။ ဒါက ပိုပြီး မြင်သာစေပါတယ်။
✅လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ခြင်း
ပရောဂျက်တစ်ခုအတွက် Stakeholder များ ခွဲခြားရေး
- မိမိစိတ်ဝင်စားတဲ့ ပရောဂျက်တစ်ခု (ဥပမာ- ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ လုပ်ငန်းစဉ်အသစ်တစ်ခုကို စတင်ခြင်း၊ ဆိုင်အသစ်ဖွင့်ခြင်း စသည်) ကို ရွေးချယ်ပါ။
- ဒီပရောဂျက်အတွက် Stakeholder အနည်းဆုံး (၅) ယောက်စာရင်းရေးပါ။
- သူတို့တစ်ယောက်ချင်းစီကို Power–Interest Grid ပေါ်မှာ နေရာချကြည့်ပါ။
- သူတို့တစ်ယောက်ချင်းစီအတွက် ဘယ်လိုဆက်ဆံရေးမျိုး ထူထောင်မလဲ (ဥပမာ- စိတ်ကျေနပ်အောင်ထားမယ်၊ ပုံမှန်အသိပေးမယ် စသဖြင့်) ဆိုတာကို အသေးစိတ်ရေးပါ။
၄။ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စည်းလုံးစည်းရုံးမှု
ဒီအပိုင်းမှာတော့ Stakeholder တွေနဲ့ ဘယ်လိုထိရောက်စွာ ဆက်သွယ်ရမယ်၊ သူတို့ကို ဘယ်လို စည်းရုံးပြီး ပူးပေါင်းပါဝင်လာအောင် လုပ်ဆောင်ရမယ်ဆိုတာကို လေ့လာသွားကြရအောင်။
✅Stakeholder များနှင့် ထိရောက်စွာ ဆက်သွယ်ရန် နည်းလမ်းများ
Stakeholder တွေနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ဖို့ဆိုတာ ပရောဂျက်တစ်ခုရဲ့ အောင်မြင်မှု အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီအတွက် အောက်ပါနည်းလမ်းတွေကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
- ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိပါစေ။ အချိန်မီ မှန်ကန်တဲ့သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဝေမျှပေးတာဟာ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ဖို့အတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ ပရောဂျက်မှာ ကောင်းတဲ့အခြေအနေတွေရှိသလို ဆိုးတဲ့အခြေအနေတွေရှိရင်လည်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောပြပေးပါ။
- နားထောင်ပါ။ ဆက်သွယ်ရေးဆိုတာ တစ်ဖက်တည်းက ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ Stakeholder တွေရဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ၊ အကြံပြုချက်တွေနဲ့ သူတို့ရဲ့ အမြင်တွေကို အလေးထားနားထောင်ပေးပါ။
- လိုအပ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီပါစေ။ Stakeholder တစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်ပြီး ဆက်သွယ်ရေးပုံစံကို ချိန်ညှိပါ။ အကြီးအကဲတွေကိုဆိုရင် အနှစ်ချုပ်အစီရင်ခံစာ ပေးပို့ပြီး၊ နည်းပညာသမားတွေကိုဆိုရင်တော့ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေ ပါတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ ပေးပို့တာမျိုးပေါ့။
- ခိုင်မာတဲ့ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ပါ။ ပုံမှန်တွေ့ဆုံတာ၊ စကားပြောတာတွေကနေတစ်ဆင့် ရေရှည်ဆက်ဆံရေးကောင်းတွေ ထူထောင်ပါ။ ပရောဂျက်တစ်ခုပြီးသွားရင်တောင်မှ ဆက်သွယ်နေတာက နောက်ထပ်ပရောဂျက်တွေအတွက် အထောက်အကူပြုနိုင်ပါတယ်။
✅အသုံးပြုသည့် ကိရိယာများ
ထိရောက်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေးဗျူဟာအတွက် မှန်ကန်တဲ့ ကိရိယာတွေကို အသုံးပြုဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။
- မီတင်း (Meetings): ပုံမှန် Face-to-Face ဒါမှမဟုတ် Online မီတင်းတွေလုပ်ပြီး Stakeholder တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးပါ။ ဒါက ဆက်ဆံရေးကို ပိုပြီးခိုင်မာစေပါတယ်။
- စစ်တမ်း (Surveys): အမြင်အများစုကို လျင်မြန်စွာသိရှိနိုင်ဖို့ စစ်တမ်းတွေက အထောက်အကူပြုပါတယ်။ Stakeholder တွေရဲ့ ကျေနပ်မှုအဆင့်ကို တိုင်းတာရာမှာလည်း အသုံးဝင်ပါတယ်။
- အစီရင်ခံစာ (Reports): ပုံမှန်အစီရင်ခံစာတွေ (ဥပမာ- လစဉ်၊ သုံးလပတ်) ပေးပို့ပြီး ပရောဂျက်ရဲ့ တိုးတက်မှုအခြေအနေကို အသိပေးပါ။
- Dashboard: ပရောဂျက်ရဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို အချက်အလက်တွေနဲ့ ပုံရိပ်ယောင်တွေနဲ့ မြင်သာအောင် ပြသထားတဲ့ Dashboard တွေဟာ အချိန်ကုန်သက်သာစေပြီး အဓိကအချက်တွေကို လွယ်လွယ်ကူကူ နားလည်စေပါတယ်။
၅။ ပဋိပက္ခနှင့် အန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှု
ဒီ Module မှာတော့ Stakeholder တွေနဲ့ ပြဿနာတွေ၊ ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်လာတဲ့အခါ ဘယ်လို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရမယ်၊ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ဘယ်လို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပြီး စီမံခန့်ခွဲရမယ်ဆိုတာကို လေ့လာသွားကြပါမယ်။
(၁) Stakeholder ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပေါ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းများ
Stakeholder တွေနဲ့ ပြဿနာတွေဖြစ်ရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းတွေကတော့ အောက်ပါအတိုင်းပဲ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
- မျှော်လင့်ချက်တွေ မတူညီခြင်း (Conflicting Expectations): Stakeholder တစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ ပရောဂျက်အပေါ် မျှော်လင့်ချက်တွေ မတူညီတဲ့အခါ ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ – ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူက အမြန်ဆုံး အကျိုးအမြတ်လိုချင်ပေမဲ့၊ ဝန်ထမ်းတွေကတော့ အလုပ်ပတ်ဝန်းကျင်ကောင်းနဲ့ အပိုဆုကြေးတွေကို မျှော်လင့်တာမျိုးပါ။
- ဆက်သွယ်ရေး အားနည်းခြင်း (Poor Communication): အချက်အလက်တွေ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေနဲ့ ပရောဂျက်ရဲ့ တိုးတက်မှုအခြေအနေတွေကို ပုံမှန် မပေးပို့ဘူးဆိုရင် Stakeholder တွေအကြား နားလည်မှုလွဲမှားပြီး ပဋိပက္ခတွေ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပါတယ်။
- ပရောဂျက်ရည်မှန်းချက်တွေ မရှင်းလင်းခြင်း (Unclear Project Goals): ပရောဂျက်ရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေ၊ ရည်ရွယ်ချက်တွေက တိတိကျကျ မရှိဘဲ ဝိုးတိုးဝါးဖြစ်နေတဲ့အခါ အငြင်းပွားမှုတွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
- သြဇာအာဏာနဲ့ အခန်းကဏ္ဍ (Power & Role): Stakeholder တွေရဲ့ တာဝန်နဲ့ အခွင့်အာဏာတွေက ရှင်းလင်းမှုမရှိတဲ့အခါ ဘယ်သူက ဘာကို ဆုံးဖြတ်ရမယ်ဆိုတာ မသိဘဲ ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
(၂) Stakeholder များ၏ မျှော်လင့်ချက် စီမံခန့်ခွဲခြင်း
ပဋိပက္ခတွေကို ရှောင်ရှားဖို့အတွက် Stakeholder တွေရဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲဖို့က အရေးကြီးပါတယ်။
- မျှော်လင့်ချက်တွေကို စောစီးစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပါ: ပရောဂျက်မစခင်ကတည်းက Stakeholder တစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေ၊ မျှော်လင့်ချက်တွေနဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို စစ်တမ်းတွေ၊ အင်တာဗျူးတွေနဲ့ မီတင်တွေကတစ်ဆင့် စုဆောင်းပါ။
- အမြင်တူညီအောင်လုပ်ပါ: ရရှိလာတဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေကို ဆွေးနွေးပြီး ပရောဂျက်ရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေနဲ့ ကိုက်ညီအောင် ချိန်ညှိပါ။ အများစု သဘောတူနိုင်မယ့် အချက်တွေကို ရှာဖွေပါ။
- ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိပါ: ပရောဂျက်ရဲ့ တိုးတက်မှုအခြေအနေ၊ အခက်အခဲတွေနဲ့ အောင်မြင်မှုတွေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောပြပါ။ မဖြစ်နိုင်တဲ့ ကတိတွေ မပေးဘဲ လက်တွေ့ကျကျ ဆက်သွယ်ပါ။
- အပေးအယူလုပ်ပါ (Negotiate): မျှော်လင့်ချက်တွေ မတူညီတဲ့အခါ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပြီး အသင့်တော်ဆုံးဖြေရှင်းနည်းကို ရှာဖွေပါ။ တစ်ဖက်သတ် ဆုံးဖြတ်တာမျိုးကို ရှောင်ရှားပါ။
(၃) အန္တရာယ် (Risk) ခန့်မှန်းခြင်းနှင့် ဖြေရှင်းနည်း
Stakeholder တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပြီး ဖြေရှင်းနိုင်မှသာ ပရောဂျက်က အေးအေးဆေးဆေး ရှေ့ဆက်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။
- အန္တရာယ် စာရင်းပြုစုခြင်း: ပရောဂျက်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်တဲ့ Stakeholder တွေရဲ့ အပြုအမူတွေ၊ ပြောင်းလဲမှုတွေကို ကြိုတင်မှန်းဆပြီး စာရင်းပြုစုပါ။ ဥပမာ – အဓိက Stakeholder တစ်ဦးက ရာထူးပြောင်းရွှေ့သွားခြင်း၊ အစိုးရမူဝါဒ ပြောင်းလဲခြင်း စသည်တို့ပါ။
- အန္တရာယ်ကို သုံးသပ်ခြင်း: အန္တရာယ်တစ်ခုစီရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေ (Probability) နဲ့ သက်ရောက်မှု (Impact) ကို သုံးသပ်ပြီး ဘယ်အရာတွေက အရေးအကြီးဆုံးလဲဆိုတာကို ဦးစားပေးပါ။
- ဖြေရှင်းနည်း ရေးဆွဲခြင်း: အန္တရာယ်တစ်ခုစီအတွက် ဘယ်လို တုံ့ပြန်မလဲဆိုတဲ့ အစီအစဉ်ကို ကြိုတင်ရေးဆွဲထားပါ။
- ရှောင်ရှားခြင်း (Avoid): အန္တရာယ်ကို လုံးဝမဖြစ်အောင် ရှောင်ရှားပါ။ (ဥပမာ – စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ မရှင်းလင်းသေးသည့် နိုင်ငံတွင် လုပ်ငန်း မစသေးခြင်း)
- လျှော့ချခြင်း (Mitigate): ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ကြိုးစားပါ။ (ဥပမာ – အဓိက Stakeholder ကို ပုံမှန်တွေ့ဆုံပြီး ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း)
- လက်ခံခြင်း (Accept): သက်ရောက်မှုနည်းတဲ့ အန္တရာယ်ဆိုရင် အခြေအနေကို လက်ခံပြီး ဆက်သွားပါ။
- ပုံမှန်သုံးသပ်ခြင်း: Stakeholder တွေရဲ့ အခြေအနေနဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေက အချိန်နဲ့အမျှ ပြောင်းလဲနေနိုင်တဲ့အတွက် အန္တရာယ်စာရင်းကို ပုံမှန်ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး လိုအပ်သလို ဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်ပါ။
ဒီနည်းလမ်းတွေက ပဋိပက္ခတွေကို လျှော့ချပေးပြီး အန္တရာယ်တွေကို ထိရောက်စွာ ကိုင်တွယ်နိုင်အောင် ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
၆။ လက်တွေ့အသုံးချမှုများ
ဒီအပိုင်းမှာတော့ Stakeholder Management ကို လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လိုအသုံးချနိုင်လဲ ဆိုတာကို လေ့လာသွားကြရအောင်။ ဒီအသိပညာတွေက သီအိုရီတင်မဟုတ်ဘဲ လက်တွေ့မှာ တကယ် အသုံးဝင်ပါတယ်။
✅Project Management (PMI) ထဲက Stakeholder Management
Project Management Institute (PMI) က ချမှတ်ထားတဲ့ စံနှုန်းတွေထဲမှာ Stakeholder Management ဟာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပါတယ်။ PMI ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေအရ၊ ပရောဂျက်တစ်ခုကို အောင်မြင်အောင် စီမံခန့်ခွဲရာမှာ အောက်ပါအဆင့်တွေကို လုပ်ဆောင်ရပါတယ်။
- Stakeholder တွေကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း (Identify Stakeholders): ပရောဂျက်ရဲ့ အစောပိုင်းအဆင့်မှာပဲ ဘယ်သူတွေက Stakeholder ဖြစ်နိုင်လဲဆိုတာကို ရှာဖွေရပါတယ်။
- Stakeholder စီမံခန့်ခွဲမှု အစီအစဉ် ရေးဆွဲခြင်း (Plan Stakeholder Engagement): သူတို့တစ်ယောက်ချင်းစီနဲ့ ဘယ်လို ဆက်သွယ်ရမယ်၊ ဘယ်လောက်အထိ ပါဝင်ခွင့်ပြုရမယ်ဆိုတဲ့ ဗျူဟာတွေကို ကြိုတင်ရေးဆွဲရပါတယ်။
- Stakeholder တွေနဲ့ ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ခြင်း (Manage Stakeholder Engagement): ရေးဆွဲထားတဲ့ အစီအစဉ်အတိုင်း လက်တွေ့မှာ လိုက်နာလုပ်ဆောင်ပြီး ပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းရပါတယ်။
- ဆက်ဆံရေးကို စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းခြင်း (Monitor Stakeholder Engagement): Stakeholder တွေရဲ့ အနေအထားနဲ့ လိုအပ်ချက်တွေ ပြောင်းလဲသွားရင်လည်း အမြဲစောင့်ကြည့်ပြီး အစီအစဉ်တွေကို လိုအပ်သလို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရပါတယ်။
ဒီအဆင့်တွေအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခြင်းအားဖြင့် ပရောဂျက်တစ်လျှောက်လုံးမှာ Stakeholder တွေရဲ့ အားပေးထောက်ခံမှုကို ဆက်လက်ရရှိစေပါတယ်။
✅ကုမ္ပဏီတရားဝင် တာဝန်ယူမှု (CSR) နှင့် စိတ်ဝင်စားသူများ
Corporate Social Responsibility (CSR) ဆိုတာကတော့ ကုမ္ပဏီတွေဟာ စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ်အပြင် လူမှုရေးနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်မှာပါ တာဝန်ယူမှုရှိကြောင်း ပြသတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလုပ်ဆောင်ချက်တွေမှာ Stakeholder တွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက အရေးပါလာပါတယ်။
CSR နဲ့ပတ်သက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချမှတ်တဲ့အခါ ကုမ္ပဏီဟာ အောက်ပါ Stakeholder တွေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရပါမယ်။
- ဝန်ထမ်းများ: ဝန်ထမ်းတွေအတွက် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းတဲ့ အလုပ်ပတ်ဝန်းကျင်၊ မျှတတဲ့လုပ်ခလစာနဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ပေးအပ်ခြင်း။
- ဖောက်သည်များ: အရည်အသွေးမြင့် ထုတ်ကုန်တွေ ပေးအပ်ပြီး သူတို့ရဲ့ သဘောထားတွေကို အလေးထားနားထောင်ခြင်း။
- ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်း: လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရာ နေရာတွေက ဒေသခံတွေအတွက် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ ဖန်တီးပေးတာ၊ ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက် ပံ့ပိုးပေးတာမျိုး။
- ပတ်ဝန်းကျင်: သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု နည်းအောင် စွန့်ပစ်ပစ္စည်း စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲတာမျိုး။
ဒီ Stakeholder တွေရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းအားဖြင့် ကုမ္ပဏီဟာ နာမည်ကောင်းရရှိပြီး ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲနိုင်ပါတယ်။
✅Role Play – ခက်ခဲသော Stakeholder ကို မျက်နှာမူဖြေရှင်းခြင်း
ဒီအခြေအနေကို စိတ်ကူးကြည့်ရအောင်။ သင်ဟာ ပရောဂျက်မန်နေဂျာတစ်ယောက်ပါ။ သင့်ရဲ့ ပရောဂျက်မှာ သြဇာအာဏာအလွန်ကြီးမားပြီး စိတ်ဝင်စားမှုနည်းပါးတဲ့ Stakeholder တစ်ဦးရှိနေပါတယ်။ သူဟာ ပရောဂျက်အတွက် လိုအပ်တဲ့ ရန်ပုံငွေကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး ပရောဂျက်အခြေအနေကို အသေးစိတ်သိဖို့ စိတ်မဝင်စားပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ပရောဂျက်အသေးစိတ် အစီရင်ခံစာတွေကို ပုံမှန် မပို့ပေးတဲ့အတွက် သင့်အပေါ် မကျေနပ်မှုတွေ ရှိနေတယ်လို့ သင်သိထားရပါတယ်။
ဒီအခြေအနေမှာ ဘယ်လို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမလဲဆိုတာကို အောက်ကအချက်တွေအတိုင်း စဉ်းစားပြီး လေ့ကျင့်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။
- ပြဿနာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်ပါ: ဒီ Stakeholder ရဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုက ဘာလဲ။ သင်ဘယ်လိုအမှားလုပ်ခဲ့မိသလဲ။
- နည်းလမ်းရှာပါ: သူ့ရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ဆက်သွယ်ရေးနည်းလမ်းကို ဘယ်လိုရှာမလဲ။ ဥပမာ- အသေးစိတ်အစီရင်ခံစာတွေအစား အဓိကအချက်တွေနဲ့ အနှစ်ချုပ်ထားတဲ့ အီးမေးလ်၊ ဒါမှမဟုတ် တိုတိုတုတ်တုတ် ဖုန်းပြောတာမျိုးပေါ့။
- မျက်နှာချင်းဆိုင် ဆွေးနွေးပါ: ဒီလို Stakeholder ကို မျက်နှာချင်းဆိုင်တွေ့တဲ့အခါ ဘယ်လိုစကားလုံးမျိုးတွေ သုံးပြီး ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းမလဲ။ ကိုယ်လုပ်ခဲ့တဲ့ အမှားအတွက် ဝန်ခံပြီး ရှေ့ဆက် ဘယ်လိုလုပ်သွားမလဲဆိုတာကို လက်တွေ့ကျကျ ရှင်းပြပါ။
ဒီလေ့ကျင့်ခန်းကနေတဆင့် ခက်ခဲတဲ့ Stakeholder တွေနဲ့ တွေ့ကြုံရတဲ့အခါ ဘယ်လို စိတ်ရှည်လက်ရှည်၊ စနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရမလဲဆိုတဲ့ အတွေ့အကြုံကို ရရှိပါလိမ့်မယ်။
၇။ ကိရိယာများနှင့် နည်းစနစ်များ
ဒီအပိုင်းမှာတော့ Stakeholder Management လုပ်ရာမှာ အထောက်အကူပြုမယ့် ခေတ်မီကိရိယာတွေနဲ့ နည်းစနစ်တွေကို လေ့လာသွားကြပါမယ်။ ဒီကိရိယာတွေက အလုပ်တွေကို ပိုပြီး လွယ်ကူ၊ မြန်ဆန်စေပါတယ်။
(၁) Stakeholder Mapping Software (Miro, MS Visio စသည်)
Stakeholder Mapping လုပ်ရာမှာ Power-Interest Grid ဇယားကို စက္ကူနဲ့ ပုံဆွဲရတာထက် Software တွေနဲ့ သုံးတာက ပိုအဆင်ပြေပါတယ်။
- Miro: ဒါကတော့ အွန်လိုင်း Whiteboard တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဖွဲ့လိုက် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရတဲ့နေရာမှာ အထူးကောင်းမွန်ပါတယ်။ Stakeholder တွေရဲ့ အချက်အလက်တွေကို ကတ်ပြားတွေနဲ့ ရေးပြီး ဇယားပေါ်မှာ လိုသလိုရွှေ့ပြောင်းနေရာချနိုင်ပါတယ်။ အဖွဲ့သားတွေအားလုံး တစ်နေရာတည်းကနေ ဝင်ရောက်ပြင်ဆင်နိုင်တာကလည်း သူ့ရဲ့ အားသာချက်တစ်ခုပါပဲ။
- MS Visio: Microsoft Visio ကတော့ ပိုပြီး စနစ်ကျတဲ့ Diagram တွေ၊ Flowchart တွေ ဆွဲဖို့အတွက် အသုံးဝင်ပါတယ်။ Stakeholder တွေရဲ့ အချက်အလက်တွေကို အဆင့်ဆင့်ချိတ်ဆက်ပြီး စနစ်တကျစီစဉ်ရာမှာ အထောက်အကူပြုပါတယ်။
ဒီ Software တွေက Stakeholder တွေရဲ့ အခြေအနေကို မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ မြင်သာစေပြီး အဖွဲ့သားတွေအကြား နားလည်မှု ပိုရစေပါတယ်။
(၂) Communication Plan Template များ
ထိရောက်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် Communication Plan Template တွေက မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီ Template တွေမှာ အောက်ပါအချက်အလက်တွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ထားရပါမယ်။
- ဘယ်သူနဲ့ ဆက်သွယ်ရမလဲ (Who): Stakeholder ရဲ့ နာမည်နဲ့ ရာထူး။
- ဘာအကြောင်းအရာနဲ့ ဆက်သွယ်မလဲ (What): ပရောဂျက်ရဲ့ အခြေအနေ၊ အန္တရာယ် ဒါမှမဟုတ် အောင်မြင်မှုစသဖြင့်။
- ဘယ်အချိန်မှာ ဆက်သွယ်မလဲ (When): နေ့စဉ်၊ အပတ်စဉ်၊ လစဉ် စသဖြင့် ကြိမ်နှုန်း။
- ဘယ်လိုဆက်သွယ်မလဲ (How): Email၊ အစည်းအဝေး၊ ဖုန်း ဒါမှမဟုတ် Dashboard စသဖြင့်။
ဒီလို Template ကိုသုံးပြီး ဆက်သွယ်ရေးအစီအစဉ်ကို ကြိုတင်ရေးဆွဲထားတာက အလုပ်တွေကို ပိုပြီး စနစ်တကျနဲ့ အချိန်မီလုပ်ဆောင်နိုင်စေပါတယ်။
(၃) Stakeholder Satisfaction KPIs
Stakeholder တွေရဲ့ ကျေနပ်မှုကို ဘယ်လိုတိုင်းတာမလဲဆိုတာက အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုပါ။ ဒီအတွက် Key Performance Indicators (KPIs) တွေကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
- တုံ့ပြန်မှုနှုန်း (Response Rate): Stakeholder တွေကို ပို့လိုက်တဲ့ အီးမေးလ်၊ စစ်တမ်းတွေအတွက် တုံ့ပြန်မှု ဘယ်လောက်ရလဲဆိုတာကို တိုင်းတာတာပါ။
- အစည်းအဝေးတက်ရောက်မှု (Meeting Attendance): အရေးကြီးတဲ့ အစည်းအဝေးတွေမှာ Stakeholder တွေရဲ့ တက်ရောက်မှုနှုန်းကလည်း သူတို့ရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုကို ပြသပါတယ်။
- စစ်တမ်းရလဒ် (Survey Results): Stakeholder ကျေနပ်မှု စစ်တမ်း (Stakeholder Satisfaction Survey) တွေကနေ ရရှိတဲ့ ရမှတ်တွေကလည်း သူတို့ရဲ့ ခံစားချက်ကို သိစေပါတယ်။
- အကြံပြုချက်အရေအတွက် (Number of Suggestions): အပြုသဘောဆောင်တဲ့ အကြံပြုချက်တွေ များလာတာဟာလည်း Stakeholder တွေက ပရောဂျက်ကို ပိုပြီး ပူးပေါင်းပါဝင်လာတယ်လို့ ဆိုလိုနိုင်ပါတယ်။
ဒီ KPI တွေကို ပုံမှန်တိုင်းတာခြင်းအားဖြင့် ဆက်ဆံရေးဗျူဟာတွေ အလုပ်ဖြစ်ရဲ့လားဆိုတာကို အကဲဖြတ်နိုင်ပါတယ်။
(၄) အွန်လိုင်း Engagement Platforms
အထူးသဖြင့် အဖွဲ့အစည်းကြီးတွေနဲ့ ပရောဂျက်တွေအတွက် Stakeholder အများအပြားကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း စီမံခန့်ခွဲရာမှာ အွန်လိုင်း Platforms တွေက အလွန်အသုံးဝင်ပါတယ်။
- Project Management Software: Asana, Trello, Jira စသဖြင့် Project Management Software တွေမှာ Stakeholder တွေအတွက် သီးသန့် Channel တွေ၊ Dashboard တွေ ဖန်တီးပြီး ပရောဂျက်အခြေအနေကို ပုံမှန် Update ပေးနိုင်ပါတယ်။
- Social Intranets: ကုမ္ပဏီအတွင်းပိုင်း Social Media Platform လိုမျိုး Intranets တွေကလည်း ဝန်ထမ်းတွေကြားမှာ ပရောဂျက်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေ မျှဝေရာမှာ အဆင်ပြေစေပါတယ်။
- Survey Platforms: Google Forms, SurveyMonkey စတဲ့ Platforms တွေက Stakeholder တွေဆီက အမြင်တွေကို အလွယ်တကူစုဆောင်းနိုင်ပါတယ်။
ဒီကိရိယာတွေအားလုံးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုပြီး Stakeholder တွေနဲ့ ဆက်သွယ်ရေးနဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကို ပိုပြီးထိရောက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။
၈။ Case Study များနှင့် အကောင်းဆုံး လုပ်ဆောင်မှုများ
ဒီအပိုင်းမှာတော့ Stakeholder Management ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လိုအသုံးချပြီး အောင်မြင်မှုတွေ၊ ကျရှုံးမှုတွေ ရှိခဲ့လဲဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေ့လာမှုတွေ (Case Studies) ကို လေ့လာသွားကြပါမယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်တွေကနေတဆင့် အကောင်းဆုံးလုပ်ဆောင်မှု (Best Practices) တွေကို သင်ယူနိုင်ပါလိမ့်မယ်။
(၁) အောင်မြင်မှုများ / မအောင်မြင်မှုများ
✅အောင်မြင်မှုဖြစ်ရပ် (Case Study – အောင်မြင်သော Stakeholder Management)
နာမည်ကြီး ကားထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဟာ လျှပ်စစ်ကားတွေ စတင်ထုတ်လုပ်တဲ့အခါ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ (NGOs)၊ ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းတွေနဲ့ ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။
- လုပ်ဆောင်မှု: ကုမ္ပဏီဟာ ကားထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်မှုမရှိစေဖို့အတွက် အဆိပ်အတောက်ကင်းတဲ့ ဘက်ထရီတွေ ထုတ်လုပ်မယ်၊ စက်ရုံက ထွက်ရှိတဲ့ အညစ်အကြေးတွေကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲမယ်ဆိုပြီး အသိပေးပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒေသခံတွေအတွက် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ ဖန်တီးပေးမယ်လို့ ကတိပြုခဲ့ပါတယ်။
- ရလဒ်: ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့တွေရဲ့ ထောက်ခံမှုရရှိခဲ့ပြီး ဒေသခံတွေကလည်း ပရောဂျက်ကို ကြိုဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို ကောင်းမွန်တဲ့ Stakeholder ဆက်ဆံရေးကြောင့် ပရောဂျက်ဟာ အငြင်းပွားမှုမရှိဘဲ ချောချောမွေ့မွေ့နဲ့ အချိန်မီပြီးစီးခဲ့ပါတယ်။
✅မအောင်မြင်မှုဖြစ်ရပ် (Case Study – မအောင်မြင်သော Stakeholder Management)
ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဟာ မြို့လယ်ခေါင်မှာ ဈေးဝယ်စင်တာအသစ် ဆောက်ဖို့ စီစဉ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေနဲ့ အစိုးရကိုပဲ အဓိကထားပြီး ဒေသခံပြည်သူတွေနဲ့ ဆွေးနွေးဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့ပါတယ်။
- လုပ်ဆောင်မှု: ကုမ္ပဏီဟာ ပရောဂျက်ကို တိတ်တဆိတ်စတင်ခဲ့ပြီး ဒေသခံတွေရဲ့ အမြင်တွေကို လုံးဝမယူခဲ့ပါဘူး။
- ရလဒ်: ဒေသခံပြည်သူတွေဟာ ဆောက်လုပ်ရေးကြောင့် ဆူညံသံတွေ၊ လမ်းပိတ်ဆို့မှုတွေနဲ့ လေထုညစ်ညမ်းမှုတွေ ဖြစ်လာတဲ့အခါ အကြီးအကျယ် ဆန္ဒပြခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီဆန္ဒပြမှုတွေကြောင့် ပရောဂျက်က ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရပြီး ကုမ္ပဏီဟာလည်း ငွေကြေးနဲ့ နာမည်နှစ်ခုလုံး ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်နှစ်ခုကနေ Stakeholder Management ဟာ ပရောဂျက်အောင်မြင်မှုအတွက် ဘယ်လောက်အရေးပါလဲဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။
(၂) နိုင်ငံအလိုက် ဥပမာများ
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက အဖွဲ့အစည်းအသီးသီးဟာ Stakeholder Management ကို ဘယ်လို လက်တွေ့အသုံးချခဲ့လဲဆိုတဲ့ ဥပမာတွေကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
- NGOs (အစိုးရမဟုတ်တဲ့အဖွဲ့အစည်းများ): အာဖရိကမှာ ရေကောင်းရေသန့်ပရောဂျက်လုပ်တဲ့ NGO တစ်ခုဟာ ရွာသားတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်ကို အရင်ဆုံး လေ့လာခဲ့ပါတယ်။ ရေပိုက်ခေါင်းနေရာတွေကို ရွာသူရွာသားတွေနဲ့ တိုင်ပင်ပြီး ဆုံးဖြတ်ခဲ့တဲ့အတွက် ရွာသားတွေက ပရောဂျက်ကို ကိုယ်ပိုင်အသိစိတ်နဲ့ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီလို ဒေသခံတွေကို ပိုင်ဆိုင်မှုစိတ်ဓာတ်ရှိအောင် လုပ်ပေးခြင်းက Stakeholder Management ရဲ့ အကောင်းဆုံး ဥပမာတစ်ခုပါပဲ။
- Businesses (စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ): ကမ္ဘာကျော် ဖိနပ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဟာ သူတို့ရဲ့ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းပေးသွင်းသူတွေကို ရွေးချယ်တဲ့အခါ လုပ်ခလစာမျှတမှုရှိတဲ့နေရာတွေ၊ အလုပ်သမားအခွင့်အရေး ကောင်းကောင်းပေးတဲ့ နေရာတွေကို ရွေးချယ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ဆောင်တာက အလုပ်သမားသမဂ္ဂတွေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းတွေလို Stakeholder တွေကို ကျေနပ်စေပြီး ကုမ္ပဏီရဲ့ နာမည်ကောင်းကိုလည်း ပိုပြီး မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပါတယ်။
- Governments (အစိုးရများ): မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းတစ်ခုကို အကောင်အထည်ဖော်တဲ့ အစိုးရအဖွဲ့တစ်ခုဟာ ပြည်သူလူထုရဲ့ အမြင်ကို ရယူဖို့ Online Public Forums တွေ၊ Town Hall Meetings တွေ စီစဉ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် ပြည်သူတွေရဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို ကြိုတင်သိရှိနိုင်ခဲ့ပြီး စီမံကိန်းကို ပြည်သူတွေရဲ့ ဆန္ဒနဲ့အညီ ချိန်ညှိနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီဥပမာတွေကနေ Stakeholder တွေနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ဆက်ဆံရေး ထူထောင်တာဟာ ပရောဂျက်တွေတင်မကဘဲ ကုမ္ပဏီတွေ၊ အစိုးရတွေရဲ့ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုအတွက်ပါ အရေးကြီးတယ်ဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။
Reference
- Owner Team Consult – Importance of Project Stakeholder Management
https://www.ownerteamconsult.com/importance-of-project-stakeholder-management/ ownerteamconsult.com - SMB Distress Blog – What Is Stakeholder Relationship Management? A Comprehensive Definition and Overview
https://blog.smbdistress.com/what-is-stakeholder-relationship-management-a-comprehensive-definition-and-overview/ SMBDistress Blog - PMI – Project Management Institute – Project Relationships and the Stakeholder Circle™
https://www.pmi.org/learning/library/project-relationships-stakeholder-circle-8092 Project Management Institute - Simply Stakeholders – Stakeholder Management: Definitions, Processes & More
https://simplystakeholders.com/resources/guides/stakeholder-management/ Simply Stakeholders - Thurman Co – The Importance of Stakeholder Management in Project Success
https://thurmanco.com/the-importance-of-stakeholder-management-in-project-success/ Thurman Co - Coursera Articles – What Is Stakeholder Management?
https://www.coursera.org/articles/stakeholder-management Coursera - Wikipedia – Stakeholder Management
https://en.wikipedia.org/wiki/Stakeholder_management Wikipedia - APM (Association for Project Management) – Relationships Are Key (Principle of Stakeholder Engagement)
https://www.apm.org.uk/resources/find-a-resource/stakeholder-engagement/key-principles/relationships-are-key/ APM