Conflict sensitive community organizing

/ Conflict Resolution / By

🔺 Conflict sensitive community organizing ဆိုတာက ပဋိပက္ခတွေရှိနေတဲ့ သို့မဟုတ် ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း အတွင်း လုပ်ငန်းတွေ ဆောင်ရွက်တဲ့အခါ ပဋိပက္ခကို ပိုမိုမဆိုးရွားစေဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ သဟဇာတဖြစ်မှုကို အထောက်အကူ ပြုနိုင်အောင် ကြိုးစား ဆောင်ရွက်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ 

🔺 အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ပဋိပက္ခတွေ၊ အုပ်စု ကွဲပြားမှုတွေနဲ့ မတူညီတဲ့ အမြင်တွေကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီး ပဋိပက္ခတွေ ပိုမို မပြင်းထန်စေဖို့ သတိထား ဆောင်ရွက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနည်းလမ်းကို အောင်မြင်အောင် အကောင်အထည် ဖော်ဖို့အတွက် အောက်ပါအချက်တွေကို အဓိကထား ဆောင်ရွက်နိုင်ပါတယ်။

  • ပဋိပက္ခကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Conflict Analysis)

ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ပဋိပက္ခရဲ့ အရင်းခံ အကြောင်းရင်းတွေ၊ အဓိက ပါဝင်ပတ်သက်သူတွေ၊ အုပ်စုကွဲပြားမှုတွေနဲ့ အမြင်မတူညီမှုတွေကို သေသေချာချာ လေ့လာ ဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါမှသာ ပဋိပက္ခကို ပိုမိုမဖြစ်စေဖို့ ဘယ်လို ချဉ်းကပ်ရမလဲဆိုတာကို သိရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

  • ပဋိပက္ခကို ရှောင်ရှားနိုင်မယ့် လုပ်ဆောင်ချက်များ (Do No Harm)  

လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်တဲ့အခါ လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ တင်းမာမှု တွေကို ပိုမို ပြင်းထန်စေနိုင်မယ့် လုပ်ဆောင်ချက် မျိုးတွေကို ရှောင်ရှားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ- အဖွဲ့ အစည်းတစ်ခုတည်းကိုပဲ အားပေး ကူညီတာမျိုး၊ လူတစ်စုတည်း အတွက်ပဲ အကျိုး ဖြစ်ထွန်း စေတာမျိုးတွေကို ရှောင်ရှားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

  • မျှတပြီး အားလုံးပါဝင်နိုင်သော ဆောင်ရွက်မှုများ (Inclusivity and Equity)

 á€Ąá€–ွဲအဥစည်းကို ဖွဲ့စည်းရာမှာ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းတစ်ခုကို စတင်တဲ့အခါမှာ ပဋိပက္ခရဲ့ မူလ ရင်းမြစ်ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကွဲပြားနေတဲ့ အုပ်စုတွေ (လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ နိုင်ငံရေးအမြင် စတာတွေ) အားလုံး ပါဝင်နိုင်အောင် ကြိုးစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အားလုံးရဲ့ အသံတွေကို နားထောင်ပြီး မျှတစွာ ပြောဆို ဆွေးနွေးတတ်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ် တွေ ပါဝင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

  • ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း ဖွင့်ထားခြင်း (Open Communication Channels) 

အဖွဲ့ဝင်တွေကြား၊ အုပ်စုတွေကြားမှာ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဆွေးနွေးနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ဖန်တီးပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အပြန်အလှန်နားလည်မှုနဲ့ ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက် နိုင်ဖို့အတွက် ပွင့်ပွင့် လင်းလင်း ဆွေးနွေးမှုတွေက အရေးကြီးပါတယ်။

  • ငြိမ်းချမ်းရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များ (Peacebuilding Initiatives) 

ပဋိပက္ခကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာမှာ အားလုံးပါဝင်တဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေ၊ အဖွဲ့အစည်းတွေကြား ချိတ်ဆက် ပေးတာတွေနဲ့ ဘုံအကျိုးစီးပွားကို အခြေခံတဲ့ စီမံကိန်းတွေကို အတူတကွ ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်တာတွေက ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်ဖို့အတွက် အထောက်အကူပြုပါတယ်။

လက်တွေ့ဖြစ်သော Conflict Sensitive Community Organizing နည်းလမ်းများကို အောက်ပါဖြစ်ရပ်လေ့လာမှုများမှတစ်ဆင့် ပိုမိုနားလည်နိုင်ပါတယ်။ 

ဤဥပမာနှစ်ခုသည် ပဋိပက္ခဒေသများတွင် မည်သို့ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေပါသည်။

၁။ အာဖရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော Rwanda (ရဝမ်ဒါ) ရှိ ပဋိပက္ခပြီးနောက် စိုက်ပျိုးရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု

ဖြစ်ရပ်အကျဉ်း 

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် Rwanda (ရဝမ်ဒါ) ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် Hutu (ဟူ-တူး) နှင့် Tutsi (တူးတ်-စီ) လူမျိုးစုနှစ်ခုကြားတွင် ပြင်းထန်သော သွေးကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ပဋိပက္ခပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လူမျိုး နှစ်စုစလုံး အတူတကွ ပြန်လည် နေထိုင်ရန် ကြိုးစားနေရသည်။ ယင်းအချိန်၌ ဒေသတွင်းရှိ အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုသည် စိုက်ပျိုးရေး အစီအစဉ် တစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။

လက်တွေ့ဖြေရှင်းပုံ နည်းလမ်းများ

  • အားလုံးပါဝင်ရေးကို ဦးစားပေးခြင်း

စိုက်ပျိုးရေးအစီအစဉ်တွင် Hutu နှင့် Tutsi လူမျိုးစုနှစ်ခုလုံးမှ တောင်သူ လယ်သမားများကို တန်းတူ ပါဝင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ သင်တန်းများ၊ မျိုးစေ့နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကိရိယာများ ပေးအပ်ရာတွင် မည်သည့် လူမျိုးကိုမှ ခွဲခြားခြင်း မရှိဘဲ မျှတစွာ ခွဲဝေပေးခဲ့သည်။

  • ဘုံအကျိုးစီးပွားကို အခြေခံခြင်း

တောင်သူလယ်သမားများသည် မိမိတို့မိသားစုအတွက် စားဝတ်နေရေး အဆင်ပြေစေရန်နှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်စေရန်ဟူသည့် ဘုံရည်မှန်းချက်တစ်ခုကို မျှဝေခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေး အဖွဲ့ငယ်များ ဖွဲ့စည်းကာ အတူတကွ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရာ လူမျိုးရေးအမြင်များအစား အတူတကွ လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။

  • ထိန်းကျောင်းပေးသော စနစ် (Accountability Mechanism)

လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ပြဿနာများ၊ သဘောထား ကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ဖြေရှင်း ပေးနိုင်ရန်အတွက် ဒေသခံ ခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်သည့် ကော်မတီ ငယ်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဤကော်မတီက လူမျိုးနှစ်စုစလုံး၏ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သောကြောင့် တရား မျှတမှု ရှိစေရန် ဆောင်ရွက် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

ရလဒ် 

ဤအစီအစဉ်ကြောင့် ဒေသခံများ၏ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှု တိုးတက်လာရုံသာမက နှစ်ပေါင်းများစွာ ကွဲပြားနေခဲ့သော Hutu နှင့် Tutsi လူမျိုးစုများကြားတွင် ဆက်ဆံရေးများ တိုးတက်လာကာ ယုံကြည်မှုများ ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ပဋိပက္ခကို ပိုမိုမပြင်းထန်စေဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်ခဲ့သည်။

၂။ ကင်ညာရှိ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ပရောဂျက်များ

ဖြစ်ရပ်အကျဉ်း 

ကင်ညာ (Kenya) နိုင်ငံတွင် မွေးမြူရေး ခြံပိုင်ရှင်များနှင့် လယ်သမားများကြား၊ လူမျိုးစု အချင်းချင်းကြားတွင် ရေအရင်းအမြစ်နှင့် မြေယာ အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ စီမံကိန်းတစ်ခုကို အကောင်အထည် ဖော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။

လက်တွေ့ဖြေရှင်းပုံ နည်းလမ်းများ

  • ပဋိပက္ခကို လေးလေးနက်နက် လေ့လာခြင်း (Do No Harm)

စီမံကိန်းမစတင်မီ ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခရဲ့ အရင်းခံအကြောင်းရင်းတွေကို သေသေချာချာ လေ့လာခဲ့သည်။ ဘယ်အရာတွေက ပဋိပက္ခကို ပိုဆိုးစေနိုင်သလဲ၊ ဘယ်အရာတွေက ငြိမ်းချမ်းရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်သလဲဆိုတာကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ခဲ့သည်။ ဥပမာ- ရေတွင်းအသစ်တူးခြင်းက အုပ်စုတစ်စုတည်းကိုသာ အကျိုးပြုပါက ပဋိပက္ခပိုကြီးလာနိုင်သည်ကို သုံးသပ်မိခဲ့သည်။

  • အားလုံးပါဝင်နိုင်သည့် စီမံကိန်းကို ရွေးချယ်ခြင်း

ရေတွင်းအသစ်တူးခြင်း သို့မဟုတ် စိုက်ပျိုးရေး သင်တန်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော တစ်အုပ်စုတည်းကို အကျိုးပြုနိုင်သည့် အစီအစဉ်များကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုအစား လူမျိုးစုများ အားလုံး အတူတကွပါဝင်ပြီး အတူတကွ အကျိုးခံစားနိုင်သည့် အသေးစား လုပ်ငန်းများ (ဥပမာ- အသေးစား ဈေးရုံ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပန်းရိုက်လုပ်ငန်း) ကိုသာ အဓိကထား အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်။

  • ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေးဆိုင်ရာ သင်တန်းများ ပေးခြင်း

စီမံကိန်းတွင် ပါဝင်သူများကို ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး၊ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရေးနှင့် သဘောထား ကွဲလွဲမှုများကို ကိုင်တွယ်ပုံ နည်းလမ်းများဆိုင်ရာ သင်တန်းများ ပေးခဲ့သည်။

ရလဒ် 

ဒီစီမံကိန်းကြောင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကို အတူတကွ ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ပဋိပက္ခ ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေများ တွင်လည်း အသိပညာ ပေးထားသော ဒေသခံ ခေါင်းဆောင်များက ကြားဝင် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ရာ အသိုင်းအဝိုင်း အတွင်း သဟဇာတဖြစ်မှု ပိုမိုခိုင်မာ လာစေခဲ့သည်။

ဤဖြစ်ရပ်လေ့လာမှုနှစ်ခုလုံးက ပြသသည်မှာ conflict sensitive community organizing ဆိုသည်မှာ ပဋိပက္ခကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် လုပ်ငန်းများကို ရှောင်ရှားပြီး၊ အားလုံးပါဝင်သည့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဘုံအကျိုးစီးပွားကို အခြေခံသော လုပ်ငန်းများဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်နိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

Materials 

  1. https://www.allianceforpeacebuilding.org/conflict-sensitivity-wg
  2. https://www.socialimpactexchange.org/resources/building-a-positive-organizational-culture
  3. https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2023-02/CS_Toolbox3_Institutionalizing_Conflict_Sensitivity_at_the_Organizational_Level.pdf