စာသင်ခန်းတစ်ခန်းမှာ သင်ကြားရေးကောင်းမွန်ဖို့ဆိုတာ ဆရာ၊ ဆရာမက ဘာသာရပ်အကြောင်းအရာကို ကျွမ်းကျင်စွာ သိရှိထားရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ ကျောင်းသားတွေ သင်ယူချင်စိတ်ရှိလာဖို့၊ မေးခွန်းမေးရဲဖို့၊ ကိုယ့်အမြင်ကို ပြောရဲဖို့နဲ့ သင်ယူမှုလုပ်ငန်းတွေမှာ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်လာဖို့အတွက် ဆရာနဲ့ ကျောင်းသားအကြား ကောင်းမွန်တဲ့ ဆက်ဆံရေးတစ်ခု ရှိဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။
တချို့စာသင်ခန်းတွေမှာ ဆရာက ဘာသာရပ်ကျွမ်းကျင်ပြီး သင်ကြားပုံကောင်းပေမယ့် ကျောင်းသားတွေက ဆရာနဲ့ ပြောဆိုဆက်ဆံရမှာကို ကြောက်နေတတ်ပါတယ်။ မသိတာရှိရင် မမေးရဲတာ၊ အဖြေမှားသွားမှာစိုးလို့ မဖြေချင်တာ၊ ကိုယ့်အမြင်ကို ပြောလိုက်ရင် အပြစ်တင်ခံရမှာစိုးတာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမှာ ကျောင်းသားတွေဟာ စာသင်ခန်းထဲမှာ ရှိနေပေမယ့် သင်ယူမှုမှာ အပြည့်အဝ ပါဝင်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါကြောင့် ထိရောက်တဲ့ သင်ကြားသင်ယူမှုအတွက် ဆရာနဲ့ ကျောင်းသားအကြား အပြန်အလှန်လေးစားမှု၊ ယုံကြည်မှု၊ နားလည်မှုနဲ့ ပွင့်လင်းစွာ ပြောဆိုဆက်ဆံနိုင်မှုရှိတဲ့ ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီလိုဆက်ဆံရေးမျိုးကို Rapport လို့ ခေါ်ပါတယ်။
၁။ Rapport ဆိုတာ ဘာလဲ
Rapport ဆိုတာ လူနှစ်ဦး သို့မဟုတ် လူအုပ်စုနှစ်ခုအကြား အပြန်အလှန် နားလည်မှု၊ ယုံကြည်မှု၊ လေးစားမှုနဲ့ အဆင်ပြေစွာ ပြောဆိုဆက်ဆံနိုင်မှုရှိတဲ့ ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးကို ဆိုလိုပါတယ်။
ပညာရေးအခြေအနေမှာ Teacher–Student Rapport ဆိုတာ ဆရာ၊ ဆရာမနဲ့ ကျောင်းသားတွေအကြား ရင်းနှီးနွေးထွေးပြီး အပြန်အလှန်ယုံကြည်လေးစားမှုရှိတဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ဆိုလိုပါတယ်။
ဒါပေမယ့် Rapport ရှိတယ်ဆိုတာ ဆရာနဲ့ ကျောင်းသားက သူငယ်ချင်းတွေလို စည်းကမ်းမရှိဘဲ ရင်းနှီးနေဖို့ကို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဆရာဟာ ဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ရှိသင့်တဲ့ ပညာရှင်ဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်နဲ့ တာဝန်ယူမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ကျောင်းသားတွေကို လူတစ်ယောက်အနေနဲ့ လေးစားပေးခြင်း၊ သူတို့ရဲ့ အမြင်တွေကို နားထောင်ပေးခြင်း၊ အခက်အခဲတွေကို နားလည်ပေးခြင်းနဲ့ မေးခွန်းမေးနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးပေးခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ ကျောင်းသားတစ်ယောက်က အဖြေမှားသွားတဲ့အခါ “ဒါတောင် မသိဘူးလား” လို့ ပြောမယ့်အစား “မင်းစဉ်းစားထားတဲ့ပုံစံကို ကြည့်ရအောင်။ ဘယ်အပိုင်းမှာ ပြန်စဉ်းစားဖို့လိုမလဲ” လို့ ပြောပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုတုံ့ပြန်မှုက အမှားကို အပြစ်တစ်ခုလို မမြင်ဘဲ သင်ယူမှုအတွက် အခွင့်အရေးတစ်ခုလို မြင်လာစေပါတယ်။
၂။ ဆရာနှင့် ကျောင်းသားအကြား Rapport က ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ
၂.၁ ကျောင်းသားတွေကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုရှိစေခြင်း
သင်ယူမှုကောင်းမွန်ဖို့ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ဟာ စာသင်ခန်းထဲမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ကိုယ့်အမြင်ကို ပြောလိုက်ရင် လှောင်ပြောင်ခံရမလား၊ အဖြေမှားရင် ဆရာဆူမလား၊ မေးခွန်းမေးရင် သူငယ်ချင်းတွေက မသိဘူးလို့ ထင်မလားဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေ ရှိနေမယ်ဆိုရင် ကျောင်းသားဟာ သင်ယူမှုမှာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဖို့ ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။
ဆရာက “အဖြေမှားတာဟာ သင်ယူမှုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုပါ” ဆိုတဲ့ သဘောထားကို စာသင်ခန်းအတွင်း တည်ဆောက်ပေးနိုင်ရင် ကျောင်းသားတွေဟာ ပိုမိုရဲရဲဝံ့ဝံ့ မေးခွန်းမေးလာနိုင်ပါတယ်။
၂.၂ သင်ယူလိုစိတ်ကို တိုးမြှင့်ပေးခြင်း
ကျောင်းသားတစ်ယောက်က “ငါ့ဆရာက ငါ့ကို ဂရုစိုက်တယ်၊ ငါသင်ယူတိုးတက်ဖို့ ဆရာက အားပေးတယ်” လို့ ခံစားရတဲ့အခါ သင်ခန်းစာနဲ့ ပိုမိုချိတ်ဆက်လာနိုင်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် သင်ခန်းစာကို နားမလည်သေးတဲ့ ကျောင်းသားတစ်ယောက်အတွက် ဆရာရဲ့ အားပေးစကားလေးတစ်ခွန်းကတောင် ဆက်လက်ကြိုးစားဖို့ စိတ်အားတက်စေနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ “မင်းအခုမရသေးတာက ပြဿနာမဟုတ်ဘူး။ နောက်တစ်နည်းနဲ့ ပြန်စဉ်းစားကြည့်ရအောင်” ဆိုတဲ့ စကားဟာ ကျောင်းသားရဲ့ ယုံကြည်မှုကို တိုးစေနိုင်ပါတယ်။
၂.၃ စာသင်ခန်းအတွင်း ပါဝင်မှု ပိုကောင်းလာစေခြင်း
ဆရာနဲ့ ကျောင်းသားအကြား ယုံကြည်မှုရှိတဲ့အခါ ကျောင်းသားတွေဟာ မေးခွန်းမေးခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်း၊ Group Work လုပ်ခြင်း၊ Presentation ပြုလုပ်ခြင်းနဲ့ ကိုယ့်အမြင်ကို မျှဝေခြင်းတွေမှာ ပိုပြီးတက်ကြွလာနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် Rapport ဟာ စာသင်ခန်းကို ဆရာတစ်ယောက်တည်း ပြောနေတဲ့ Teacher-Centred Classroom ကနေ ကျောင်းသားတွေပါ တက်ကြွစွာ ပါဝင်သင်ယူနိုင်တဲ့ Learner-Centred Classroom ဖြစ်လာအောင် ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။
၂.၄ အပြုအမူနှင့် စာသင်ခန်းစီမံခန့်ခွဲမှု ပိုကောင်းလာစေခြင်း
Rapport တည်ဆောက်ခြင်းဟာ Classroom Management နဲ့လည်း နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
ဆရာကို ကြောက်လို့ စည်းကမ်းလိုက်နာတာနဲ့ ဆရာကို လေးစားပြီး စာသင်ခန်းရဲ့ သဘောတူထားတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကို နားလည်လို့ လိုက်နာတာဟာ မတူပါဘူး။
ကြောက်ရွံ့မှုကို အခြေခံတဲ့ စည်းကမ်းက ဆရာရှိတဲ့အချိန်မှာသာ အလုပ်လုပ်နိုင်ပါတယ်။ လေးစားမှုနဲ့ တာဝန်ယူမှုကို အခြေခံတဲ့ စည်းကမ်းကတော့ ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်တာဝန်ယူမှုကို တိုးတက်လာစေနိုင်ပါတယ်။
၃။ Rapport တည်ဆောက်ရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ အခြေခံအချက်များ
၃.၁ Respect – အပြန်အလှန် လေးစားမှု
Rapport ရဲ့ အခြေခံအကျဆုံးအချက်တစ်ခုက အပြန်အလှန်လေးစားမှု ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာက ကျောင်းသားတွေကို လေးစားတယ်ဆိုတာ အမြဲတမ်း သူတို့ပြောသမျှကို သဘောတူရမယ်လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ကို လူတစ်ယောက်အနေနဲ့ တန်ဖိုးထားပြီး သူတို့ရဲ့ အသံနဲ့ အမြင်ကို အလေးထားပေးတာကို ဆိုလိုပါတယ်။
ကျောင်းသားတစ်ယောက် စကားပြောနေချိန်မှာ နားထောင်ပေးခြင်း၊ လူအများရှေ့မှာ အရှက်ခွဲမပြောခြင်း၊ သူတို့ရဲ့ နောက်ခံအခြေအနေတွေကို မလှောင်ပြောင်ခြင်း၊ မတူညီတဲ့ အမြင်တွေကို ပြောခွင့်ပေးခြင်းတွေဟာ လေးစားမှုကို ပြသတဲ့ နည်းလမ်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
၃.၂ Trust – ယုံကြည်မှု
ယုံကြည်မှုဟာ တစ်ရက်တည်းနဲ့ တည်ဆောက်လို့မရပါဘူး။ ဆရာရဲ့ နေ့စဉ်အပြုအမူတွေကနေ တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ ဆရာက ကျောင်းသားတွေအားလုံးကို တရားမျှတစွာ ဆက်ဆံတာ၊ ပြောထားတဲ့စကားကို တတ်နိုင်သမျှ လိုက်နာတာ၊ အမှတ်ပေးရာမှာ မျှတတာ၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စတွေကို မလိုအပ်ဘဲ လူအများရှေ့မှာ မပြောတာတွေဟာ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ပေးပါတယ်။
ကျောင်းသားတစ်ယောက်က “ဆရာ့ကို မေးလို့ရတယ်၊ ဆရာ့ဆီမှာ အကူအညီတောင်းလို့ရတယ်” လို့ ယုံကြည်လာတဲ့အခါ Rapport ကောင်းလာပါတယ်။
၃.၃ Empathy – ကိုယ်ချင်းစာနားလည်မှု
ကျောင်းသားအားလုံးဟာ တူညီတဲ့ မိသားစုနောက်ခံ၊ သင်ယူနိုင်စွမ်း၊ ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်မှု၊ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေ ရှိကြတာမဟုတ်ပါဘူး။
အိမ်စာမပြီးလာတဲ့ ကျောင်းသားကို ချက်ချင်း “ပျင်းတယ်” လို့ သတ်မှတ်လိုက်မယ့်အစား ဘာကြောင့် မပြီးနိုင်တာလဲဆိုတာ နားလည်ဖို့ ကြိုးစားသင့်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်ချင်းစာတရားရှိခြင်းဟာ စည်းကမ်းမထားတော့တာကို မဆိုလိုပါဘူး။ “မင်းရဲ့အခက်အခဲကို နားလည်တယ်၊ ဒါပေမယ့် ဒီတာဝန်ကို ဘယ်လိုပြီးအောင် လုပ်နိုင်မလဲ အတူစဉ်းစားကြရအောင်” ဆိုတဲ့ပုံစံဟာ နားလည်မှုနဲ့ တာဝန်ယူမှုကို မျှတစွာ ထိန်းထားနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
၃.၄ Fairness – မျှတမှု
ကျောင်းသားတွေဟာ ဆရာရဲ့ မမျှတတဲ့ ဆက်ဆံမှုကို အလွန်လွယ်ကူစွာ သတိထားမိတတ်ပါတယ်။
အတန်းထဲက စာတော်တဲ့သူတွေကိုပဲ အမြဲမေးခြင်း၊ တချို့ကျောင်းသားတွေကိုပဲ ချီးကျူးခြင်း၊ အမှားတူတူကို ကျောင်းသားတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် မတူညီစွာ အရေးယူခြင်းတွေဟာ Rapport ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ပါဝင်ခွင့်၊ မေးခွန်းဖြေခွင့်၊ အားပေးမှု၊ Feedback နဲ့ စည်းကမ်းသတ်မှတ်မှုတွေမှာ မျှတမှုရှိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
၄။ Rapport တည်ဆောက်နိုင်မည့် လက်တွေ့နည်းလမ်းများ
၄.၁ ကျောင်းသားတွေရဲ့ နာမည်ကို သိအောင်လုပ်ပါ
ကျောင်းသားတစ်ယောက်အတွက် ကိုယ့်နာမည်ကို ဆရာက သိတယ်ဆိုတာ အရေးကြီးတဲ့ ခံစားချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
“ဟေ့၊ မင်း” လို့ ခေါ်တာနဲ့ “မောင်အောင်၊ မင်းဘယ်လိုစဉ်းစားထားလဲ” လို့ နာမည်နဲ့ ခေါ်တာကြားမှာ ခံစားမှုကွာခြားပါတယ်။
အတန်းကြီးပြီး နာမည်အားလုံးကို ချက်ချင်းမှတ်ဖို့ ခက်ခဲနိုင်ပေမယ့် Name Card သုံးခြင်း၊ Seating Plan ပြုလုပ်ခြင်း၊ မိတ်ဆက်လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့နဲ့ တဖြည်းဖြည်း မှတ်သားနိုင်ပါတယ်။
၄.၂ ကျောင်းသားတွေကို နှုတ်ဆက်ပါ
ရိုးရှင်းတဲ့ “မင်္ဂလာပါ”၊ “ဒီနေ့ နေကောင်းကြလား”၊ “မနေ့က Assignment လုပ်ရတာ အဆင်ပြေကြလား” ဆိုတဲ့ စကားလေးတွေဟာ ဆရာနဲ့ ကျောင်းသားအကြားက ဝေးကွာမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။
အတန်းစချိန်မှာ နှုတ်ဆက်တာ၊ အပြုံးနဲ့ ကြိုဆိုတာ၊ အတန်းပြီးတဲ့အခါ “ဒီနေ့ အားလုံးကြိုးစားပေးလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်” လို့ ပြောတာတွေက အလွန်ရိုးရှင်းပေမယ့် Rapport တည်ဆောက်ရာမှာ အကျိုးရှိပါတယ်။
၄.၃ Active Listening – အာရုံစိုက် နားထောင်ပါ
နားထောင်ခြင်းနဲ့ တကယ်အာရုံစိုက် နားထောင်ခြင်းဟာ မတူပါဘူး။
ကျောင်းသားတစ်ယောက် ပြောနေချိန်မှာ ဆရာက တခြားအလုပ်လုပ်နေတာ၊ စကားမဆုံးခင် ဖြတ်ပြောတာ၊ ချက်ချင်းအပြစ်တင်တာတွေက ကျောင်းသားကို “ငါ့စကားက အရေးမကြီးဘူး” လို့ ခံစားစေနိုင်ပါတယ်။
Active Listening လုပ်တဲ့အခါ ကျောင်းသားပြောတာကို အာရုံစိုက်နားထောင်ပြီး လိုအပ်ရင် “မင်းဆိုလိုတာက ဒီအပိုင်းကို နားမလည်သေးဘူးလို့ ပြောတာလား” ဆိုပြီး ပြန်လည်ရှင်းလင်းမေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။
၄.၄ ကျောင်းသားတွေရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုကို သိအောင်လုပ်ပါ
ကျောင်းသားတွေဟာ ဘာကိုစိတ်ဝင်စားသလဲ၊ ဘာတွေကို နှစ်သက်သလဲ၊ ဘယ်လိုသင်ယူရတာကို ကြိုက်သလဲဆိုတာ သိထားခြင်းက သင်ကြားမှုကို ပိုမိုသက်ဆိုင်မှုရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ ကျောင်းသားတွေက Social Media၊ Games၊ Sports၊ Music ဒါမှမဟုတ် နည်းပညာကို စိတ်ဝင်စားတယ်ဆိုရင် သင်ခန်းစာနဲ့ သင့်လျော်တဲ့အခါ အဲဒီအကြောင်းအရာတွေကို ဥပမာအဖြစ် ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
ဒါက “ဆရာက ငါတို့စိတ်ဝင်စားတာကို သိတယ်” ဆိုတဲ့ ခံစားချက်ကို ဖြစ်စေနိုင်သလို သင်ခန်းစာကိုလည်း ပိုမိုအသက်ဝင်စေပါတယ်။
၅။ စာသင်ခန်းထဲမှာ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အသံကို နေရာပေးခြင်း
Rapport ကောင်းတဲ့ စာသင်ခန်းမှာ ဆရာရဲ့အသံတစ်ခုတည်း ရှိမနေသင့်ပါဘူး။ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အမြင်၊ မေးခွန်း၊ အတွေ့အကြုံနဲ့ အကြံပြုချက်တွေကိုလည်း နေရာပေးသင့်ပါတယ်။
ဥပမာ သင်ခန်းစာစတင်ချိန်မှာ “ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာတွေ သိထားပြီးပြီလဲ” လို့ မေးနိုင်ပါတယ်။
သင်ခန်းစာပြီးချိန်မှာလည်း “ဒီနေ့ ဘယ်အပိုင်းက နားလည်ရလွယ်သလဲ”၊ “ဘယ်အပိုင်းကို ထပ်ရှင်းပြစေချင်လဲ” ဆိုပြီး Feedback တောင်းနိုင်ပါတယ်။
ကျောင်းသားတွေရဲ့ Feedback ကို တောင်းပြီးနောက် လက်တွေ့မှာ ဘာမှမပြောင်းလဲဘူးဆိုရင်တော့ ယုံကြည်မှု ကျဆင်းနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ အကြံပြုချက်တွေကို လက်ခံပြင်ဆင်ပြီး “မင်းတို့အကြံပြုထားလို့ ဒီတစ်ခေါက် Group Discussion အချိန်ကို ပိုပေးထားပါတယ်” လို့ ပြန်ပြောပေးတာကလည်း အရေးကြီးပါတယ်။
၆။ အမှားကို သင်ယူမှုအခွင့်အရေးအဖြစ် အသုံးချခြင်း
ကျောင်းသားတွေ မေးခွန်းမမေးရဲတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုက “မှားသွားမှာကြောက်တာ” ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆရာက အမှားအပေါ် တုံ့ပြန်ပုံဟာ Rapport တည်ဆောက်ရာမှာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဥပမာ ကျောင်းသားတစ်ယောက် အဖြေမှားတဲ့အခါ—
“မဟုတ်ဘူး။ မှားတယ်။”
လို့ပဲ ပြောလိုက်မယ့်အစား—
“ဒီအဖြေကို ဘယ်လိုစဉ်းစားပြီး ရလာတာလဲ ပြောပြပါဦး။”
လို့ မေးနိုင်ပါတယ်။
ပြီးရင် သူ့ရဲ့ စဉ်းစားပုံထဲက မှန်ကန်တဲ့အပိုင်းကို အရင်ဖော်ပြပြီး ပြင်ဆင်ဖို့လိုတဲ့ အပိုင်းကို လမ်းညွှန်ပေးနိုင်ပါတယ်။
ဒီလိုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် ကျောင်းသားတွေဟာ အဖြေမှားတာကို ရှက်စရာတစ်ခုလို မမြင်တော့ဘဲ သင်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ သဘာဝအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် လက်ခံလာနိုင်ပါတယ်။
၇။ အားပေးမှုနှင့် ချီးကျူးမှုကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခြင်း
ချီးကျူးတာကလည်း Rapport တည်ဆောက်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အရာအားလုံးကို “တော်တယ်၊ ကောင်းတယ်” လို့ပဲ ပြောနေခြင်းထက် ဘာကောင်းတယ်ဆိုတာ တိတိကျကျ ပြောပေးခြင်းက ပိုမိုထိရောက်ပါတယ်။
ဥပမာ—
“တော်တယ်။”
ဆိုတာထက်—
“ဒီတစ်ခေါက် မင်းအဖြေမှာ အကြောင်းပြချက်ကို ဥပမာနဲ့ ရှင်းပြထားတာ အရမ်းကောင်းတယ်။”
လို့ ပြောပေးတာက ကျောင်းသားကို ဘယ်အပြုအမူကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သင့်သလဲ သိစေပါတယ်။
ရလဒ်ကိုသာ ချီးကျူးမယ့်အစား ကြိုးစားမှု၊ တိုးတက်မှု၊ ပြဿနာဖြေရှင်းပုံ၊ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနဲ့ ဇွဲရှိမှုတွေကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုပေးသင့်ပါတယ်။
၈။ Rapport နှင့် Classroom Discipline ကို မျှတအောင် ထိန်းခြင်း
တချို့ဆရာတွေက ကျောင်းသားတွေနဲ့ ရင်းနှီးလွန်းရင် စည်းကမ်းမရှိတော့မှာကို စိုးရိမ်တတ်ပါတယ်။
တကယ်တော့ Rapport ကောင်းခြင်းနဲ့ စည်းကမ်းရှိခြင်းဟာ ဆန့်ကျင်ဘက်မဟုတ်ပါဘူး။
ဆရာတစ်ယောက်ဟာ နွေးထွေးစွာ ဆက်ဆံနိုင်သလို စည်းမျဉ်းတွေကိုလည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ—
“မင်းကို ဆရာနားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူငယ်ချင်းပြောနေချိန်မှာ မဖြတ်ပြောဖို့က အတန်းရဲ့ သဘောတူညီချက်ပါ။”
ဆိုတဲ့ပုံစံဟာ လူကို အပြစ်တင်တာထက် အပြုအမူကို ပြင်ဆင်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
“မင်းက အမြဲစည်းကမ်းမရှိဘူး” ဆိုတာမျိုးဟာ လူတစ်ယောက်လုံးကို တံဆိပ်ကပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီအစား—
“အခု မင်းသူငယ်ချင်းပြောနေချိန်မှာ ဖြတ်ပြောလိုက်တယ်။ သူပြောပြီးတဲ့အထိ စောင့်ပြီးမှ မင်းအမြင်ကို မျှဝေပေးပါ။”
ဆိုတာမျိုးက ပြင်ဆင်ရမယ့် အပြုအမူကို ရှင်းလင်းစေပါတယ်။
၉။ ကျောင်းသားတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ မတူကွဲပြားမှုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း
စာသင်ခန်းတစ်ခန်းထဲမှာရှိတဲ့ ကျောင်းသားတွေဟာ အားလုံးတူညီကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။
တချို့က လူအများရှေ့မှာ ပြောရတာကြိုက်ပေမယ့် တချို့က စာရေးပြီး ဖြေဆိုရတာ ပိုကြိုက်နိုင်ပါတယ်။ တချို့က ချက်ချင်းဖြေနိုင်ပေမယ့် တချို့က စဉ်းစားချိန်ပိုလိုနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် “လက်ထောင်ပြီးဖြေတဲ့သူပဲ တက်ကြွတဲ့ကျောင်းသား” လို့ မသတ်မှတ်သင့်ပါဘူး။
Think–Pair–Share၊ Small Group Discussion၊ Written Reflection၊ Exit Ticket စတဲ့ နည်းလမ်းမျိုးစုံ အသုံးပြုပြီး ကျောင်းသားအမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်တဲ့ အခွင့်အရေး ဖန်တီးပေးသင့်ပါတယ်။
Rapport တည်ဆောက်ခြင်းရဲ့ အရေးကြီးတဲ့အပိုင်းတစ်ခုက “ကျောင်းသားတိုင်းကို တူတူဖြစ်အောင် လုပ်ခြင်း” မဟုတ်ဘဲ “ကျောင်းသားတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ မတူကွဲပြားမှုကို လေးစားခြင်း” ဖြစ်ပါတယ်။
၁၀။ Rapport ပျက်စီးစေနိုင်သော အပြုအမူများ
Rapport တည်ဆောက်ဖို့ ဘာလုပ်သင့်တယ်ဆိုတာ သိဖို့လိုသလို ဘာတွေကို ရှောင်သင့်သလဲဆိုတာလည်း သိထားဖို့လိုပါတယ်။
အထူးသဖြင့်—
- ကျောင်းသားကို လူအများရှေ့မှာ အရှက်ခွဲခြင်း
- အမှားကို လှောင်ပြောင်ခြင်း
- အတန်းထဲမှာ မျက်နှာသာပေးခြင်း
- ကျောင်းသားအချို့ကိုသာ အမြဲအာရုံစိုက်ခြင်း
- ကျောင်းသားတွေရဲ့ စကားကို အမြဲဖြတ်ပြောခြင်း
- ကိုယ်တိုင်ချမှတ်ထားတဲ့ စည်းမျဉ်းကို မတည်ငြိမ်စွာ အသုံးပြုခြင်း
- ကျောင်းသားကို အခြားကျောင်းသားနဲ့ အမြဲနှိုင်းယှဉ်ခြင်း
- “မင်းက ဉာဏ်မကောင်းဘူး”၊ “မင်းက ပျင်းတယ်” စတဲ့ တံဆိပ်ကပ်စကားများ အသုံးပြုခြင်း
- ကျောင်းသားရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အကြောင်းအရာကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ မျှဝေခြင်း
- မေးခွန်းမေးတဲ့ကျောင်းသားကို စိတ်ရှုပ်တဲ့ပုံစံနဲ့ တုံ့ပြန်ခြင်း
တို့ကို ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။
ဆရာတစ်ယောက်ရဲ့ စကားတစ်ခွန်းဟာ ဆရာ့အတွက်တော့ ခဏလေးဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ကျောင်းသားတစ်ယောက်အတွက်တော့ အချိန်ကြာကြာ မှတ်မိနေစေနိုင်ပါတယ်။
၁၂။ Online Classroom မှာ Rapport ဘယ်လိုတည်ဆောက်မလဲ
Rapport တည်ဆောက်ခြင်းဟာ မျက်နှာချင်းဆိုင် စာသင်ခန်းမှာသာ လိုအပ်တာမဟုတ်ပါဘူး။ Online Learning မှာလည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
Online Classroom မှာ ဆရာနဲ့ ကျောင်းသားအကြား လူမှုဆက်ဆံရေးက ပိုဝေးကွာသလို ခံစားရနိုင်တဲ့အတွက် ဆရာက Social Presence ရှိအောင် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုပါတယ်။
ဥပမာ—
အတန်းစချိန်မှာ ကျောင်းသားတွေကို ကြိုဆိုခြင်း၊ Chat Box မှာ မေးခွန်းဖြေခွင့်ပေးခြင်း၊ Poll အသုံးပြုခြင်း၊ Breakout Room Discussion ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကျောင်းသားရဲ့ အမည်ကို အသုံးပြုပြီး တုံ့ပြန်ခြင်း၊ Assignment တွေအတွက် အချိန်မီ Feedback ပေးခြင်းတို့ လုပ်နိုင်ပါတယ်။
Online Discussion Board တွေမှာလည်း ဆရာက အဖြေမှန်၊ အဖြေမှားကို စစ်ဆေးသူအဖြစ်သာ မနေဘဲ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အတွေးကို ပိုနက်ရှိုင်းလာစေမယ့် Follow-up Questions တွေ မေးနိုင်ပါတယ်။
၁၂။ Rapport တည်ဆောက်ရာတွင် Professional Boundaries ထားရှိခြင်း
ဆရာနဲ့ ကျောင်းသား ရင်းနှီးမှုရှိဖို့ အရေးကြီးပေမယ့် သင့်လျော်တဲ့ Professional Boundaries ကို ထိန်းသိမ်းထားဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။
ကျောင်းသားတွေကို ကူညီပေးခြင်းနဲ့ ကျောင်းသားတွေရဲ့ ပြဿနာအားလုံးကို ဆရာတစ်ယောက်တည်း ဖြေရှင်းပေးရမယ်ဆိုတာ မတူပါဘူး။
အထူးသဖြင့် ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်ကို လေးစားခြင်း၊ သင့်လျော်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုခြင်း၊ ကျောင်းသားတစ်ဦးကို အခြားသူများထက် မသင့်လျော်စွာ အထူးအခွင့်အရေးပေးခြင်းကို ရှောင်ခြင်းတို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ကောင်းမွန်တဲ့ Rapport ဆိုတာ “Friendly but Professional” ဖြစ်ရပါမယ်။ နွေးထွေးမှုရှိသလို တာဝန်ယူမှုနဲ့ အကန့်အသတ်လည်း ရှိရပါမယ်။
၁၃။ Rapport ပျက်သွားတဲ့အခါ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း
ဆရာဆိုတာလည်း လူသားဖြစ်တဲ့အတွက် တစ်ခါတစ်ရံ အမှားလုပ်မိနိုင်ပါတယ်။
ကျောင်းသားတစ်ယောက်ကို နားလည်မှုလွဲပြီး ဆူမိတာ၊ အချက်အလက်မပြည့်စုံဘဲ ဆုံးဖြတ်မိတာ၊ စကားပြောပုံ ပြင်းထန်သွားတာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒီလိုအချိန်မှာ ဆရာဖြစ်လို့ အမြဲမှန်ရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောထားထက် ကိုယ်မှားရင် ဝန်ခံတောင်းပန်နိုင်ခြင်းက Rapport ကို ပိုမိုအားကောင်းစေနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ—
“မနေ့က အခြေအနေကို သေချာမသိဘဲ ဆရာဆုံးဖြတ်လိုက်မိတယ်။ အဲဒီအတွက် တောင်းပန်ပါတယ်။ နောက်တစ်ခါ အချက်အလက်ကို အရင်နားထောင်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ပါမယ်။”
ဆိုတဲ့ စကားဟာ ဆရာရဲ့ အခွင့်အာဏာကို လျော့ကျစေတာမဟုတ်ဘဲ တာဝန်ယူတတ်တဲ့ လူကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ နမူနာကို ကျောင်းသားတွေ မြင်တွေ့စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၄။ Rapport တည်ဆောက်ရာတွင် ဆရာ၏ Self-Reflection
ဆရာက ကျောင်းသားတွေရဲ့ အပြုအမူကိုပဲ ပြန်လည်သုံးသပ်တာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်ရဲ့ သင်ကြားမှုနဲ့ ဆက်ဆံပုံကိုလည်း ပြန်လည်သုံးသပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
အတန်းပြီးတဲ့အခါ အောက်ပါမေးခွန်းတွေကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေးနိုင်ပါတယ်။
“ဒီနေ့ ကျောင်းသားတိုင်း ပါဝင်ခွင့်ရခဲ့လား။”
“ကျွန်တော်/ကျွန်မ ဘယ်ကျောင်းသားတွေနဲ့ပဲ အများဆုံး ပြောဖြစ်သလဲ။”
“ကျောင်းသားတစ်ယောက် အဖြေမှားတဲ့အခါ ဘယ်လိုတုံ့ပြန်ခဲ့သလဲ။”
“ကျောင်းသားတွေ မေးခွန်းမေးရဲတဲ့ အခြေအနေ ရှိသလား။”
“ငါ့ရဲ့စကားကြောင့် ကျောင်းသားတစ်ယောက် စိတ်မကောင်းဖြစ်နိုင်တာ ရှိသလား။”
“ကျောင်းသားတွေရဲ့ Feedback ကို တကယ်အသုံးပြုခဲ့သလား။”
ဒီလို Self-Reflection ပုံမှန်လုပ်ပေးခြင်းအားဖြင့် ဆရာဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ဆက်ဆံရေးပုံစံကို တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်နိုင်ပါတယ်။
၁၅။ လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော နေ့စဉ်အလေ့အကျင့်များ
Rapport ဆိုတာ Workshop တစ်ကြိမ်လုပ်ပြီး ရလာတဲ့အရာမဟုတ်ပါဘူး။ နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်မှုလေးတွေ စုစည်းပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ နေ့စဉ်—
အတန်းမစခင် ကျောင်းသားတွေကို အပြုံးနဲ့ နှုတ်ဆက်နိုင်ပါတယ်။
အတန်းစချိန် မှာ ဒီနေ့သင်ခန်းစာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျောင်းသားတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံကို မေးနိုင်ပါတယ်။
သင်ခန်းစာအတွင်း မေးခွန်းမေးဖို့၊ ဆွေးနွေးဖို့နဲ့ အမှားလုပ်ခွင့်ရှိတဲ့ အခြေအနေ ဖန်တီးပေးနိုင်ပါတယ်။
Group Work အတွင်း အုပ်စုတစ်ခုချင်းစီဆီ လှည့်လည်ပြီး လိုအပ်တဲ့ အကူအညီပေးနိုင်ပါတယ်။
အဖြေမှားတဲ့အခါ ချက်ချင်းအပြစ်တင်မယ့်အစား စဉ်းစားပုံကို မေးနိုင်ပါတယ်။
အတန်းပြီးချိန် မှာ “ဒီနေ့ဘာအသစ်သင်ယူခဲ့လဲ”၊ “ဘာကို ထပ်သိချင်လဲ” ဆိုတဲ့ Exit Question တစ်ခု မေးနိုင်ပါတယ်။
ဒီလို ရိုးရှင်းတဲ့ အလေ့အကျင့်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် လုပ်ဆောင်သွားခြင်းက Rapport ကို တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်ပေးနိုင်ပါတယ်။
၁၆။ ဥပမာအခြေအနေတစ်ခု
ကျောင်းသားတစ်ယောက်ဟာ အတန်းထဲမှာ မကြာခဏ စကားမပြောဘဲ တိတ်တိတ်နေတယ်လို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။
ဆရာက—
“ဒီကလေးက စိတ်မဝင်စားဘူး”
လို့ ချက်ချင်းသတ်မှတ်လိုက်နိုင်ပါတယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
“သူဘာကြောင့် မပါဝင်တာလဲ”
လို့ စဉ်းစားနိုင်ပါတယ်။
ဆရာက ကျောင်းသားနဲ့ သီးခြားစကားပြောတဲ့အခါ သူဟာ အဖြေမှားမှာကြောက်လို့ လူအများရှေ့မှာ မပြောရဲတာကို သိလာနိုင်ပါတယ်။
ဒီအခါမှာ ဆရာက လူအများရှေ့မှာ ချက်ချင်းဖြေခိုင်းမယ့်အစား Think–Pair–Share ကို အသုံးပြုပြီး သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်နဲ့ အရင်ဆွေးနွေးခွင့်ပေးနိုင်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ Group Discussion ကနေတစ်ဆင့် တဖြည်းဖြည်း Whole-Class Discussion မှာ ပါဝင်နိုင်အောင် အားပေးနိုင်ပါတယ်။
ဒီဥပမာက Rapport ဆိုတာ ကျောင်းသားကို ပျော်အောင်ထားခြင်းသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ကျောင်းသားရဲ့အခြေအနေကို နားလည်ပြီး သူသင်ယူနိုင်မယ့် အခွင့်အရေးကို ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ပြသပါတယ်။
References
Cornelius-White, J. (2007). Learner-centered teacher-student relationships are effective: A meta-analysis. Review of Educational Research, 77(1), 113–143. https://doi.org/10.3102/003465430298563
Davis, H. A. (2003). Conceptualizing the role and influence of student–teacher relationships on children’s social and cognitive development. Educational Psychologist, 38(4), 207–234. https://doi.org/10.1207/S15326985EP3804_2
Frisby, B. N., & Martin, M. M. (2010). Instructor–student and student–student rapport in the classroom. Communication Education, 59(2), 146–164. https://doi.org/10.1080/03634520903564362
Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Pianta, R. C. (1999). Enhancing relationships between children and teachers. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10314-000
Roorda, D. L., Jak, S., Zee, M., Oort, F. J., & Koomen, H. M. Y. (2017). Affective teacher–student relationships and students’ engagement and achievement: A meta-analytic update and test of the mediating role of engagement. School Psychology Review, 46(3), 239–261. https://doi.org/10.17105/SPR-2017-0035.V46-3
Roorda, D. L., Koomen, H. M. Y., Spilt, J. L., & Oort, F. J. (2011). The influence of affective teacher–student relationships on students’ school engagement and achievement: A meta-analytic approach. Review of Educational Research, 81(4), 493–529. https://doi.org/10.3102/0034654311421793
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
Wentzel, K. R. (2010). Students’ relationships with teachers as motivational contexts. In T. C. Urdan & S. A. Karabenick (Eds.), The decade ahead: Applications and contexts of motivation and achievement (pp. 55–91). Emerald Group Publishing.
Wentzel, K. R., & Miele, D. B. (Eds.). (2016). Handbook of motivation at school (2nd ed.). Routledge.
Zee, M., & Koomen, H. M. Y. (2016). Teacher self-efficacy and its effects on classroom processes, student academic adjustment, and teacher well-being: A synthesis of 40 years of research. Review of Educational Research, 86(4), 981–1015. https://doi.org/10.3102/0034654315626801