ဆရာ၊ ဆရာမတစ်ယောက်ရဲ့အဓိကတာဝန်ဟာ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာအသိပညာတွေကို ကျောင်းသားတွေထံ ပို့ချပေးခြင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောင်းသားတွေနဲ့ ဘယ်လိုပြောဆိုဆက်ဆံသလဲ၊ သူတို့ရဲ့ခံစားချက်နဲ့ အခက်အခဲတွေကို ဘယ်လောက်နားလည်ပေးနိုင်သလဲ၊ ကျောင်းသားတိုင်းကို ကျား၊ မ မခွဲခြားဘဲ တန်းတူ အခွင့် အရေးပေးနိုင်သလဲဆိုတာတွေလည်း ကောင်းမွန်တဲ့ဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်လာဖို့ အရေးကြီးတဲ့အရည်အချင်း တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
စာသင်ခန်းထဲမှာ ဆရာ့ရဲ့ စကားတစ်ခွန်း၊ အသံအနိမ့်အမြင့်၊ မျက်နှာအမူအရာ၊ တုံ့ပြန်ပုံနဲ့ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ကို ဆက်ဆံတဲ့ပုံစံတို့က ကျောင်းသားတွေရဲ့ သင်ယူလိုစိတ်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုနဲ့ စာသင်ခန်းအပေါ် ထားရှိတဲ့ခံစားချက်ကို တိုက်ရိုက်သက်ရောက်စေနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ ကျောင်းသားတစ်ယောက် အဖြေမှားတဲ့အခါ ဆရာက “ဒါတောင် မသိဘူးလား” လို့ ပြောလိုက်ရင် သူဟာ နောက်တစ်ခါ မဖြေချင်တော့တာ၊ မေးခွန်းမမေးရဲတော့တာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအစား “ဒီအဖြေကို ဘယ်လိုစဉ်းစားပြီး ရလာတာလဲ။ အတူပြန်ကြည့်ရအောင်” လို့ တုံ့ပြန်ပေးမယ်ဆိုရင် ကျောင်းသားက သူ့အမှားကို သင်ယူမှုအခွင့်အရေးတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ Effective Communication, Empathy နဲ့ Gender Equality ဆိုတဲ့ အချက်သုံးချက်ဟာ သီးခြားစီမဟုတ်ဘဲ အပြန်အလှန်ဆက်စပ်နေတဲ့ ပညာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအရည်အချင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ Effective Communication ဆိုတာ ဘာလဲ
Effective Communication ဆိုတာ မိမိပြောလိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို တစ်ဖက်သူ နားလည်နိုင်အောင် ရှင်းလင်းတိကျစွာ ပေးပို့နိုင်ခြင်းနဲ့ တစ်ဖက်သူရဲ့ အမြင်၊ မေးခွန်း၊ ခံစားချက်နဲ့ တုံ့ပြန်မှုကိုလည်း အာရုံစိုက်နားထောင်နိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုပါတယ်။
ဒါကြောင့် Communication ဆိုတာ “ပြောခြင်း” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ပြောခြင်း၊ နားထောင်ခြင်း၊ မေးခွန်းမေးခြင်း၊ တုံ့ပြန်ခြင်း၊ ကိုယ်ဟန်အမူအရာ၊ မျက်နှာအမူအရာနဲ့ အသံနေအသံထားတို့ပါ ပါဝင်ပါတယ်။
ဆရာတစ်ယောက်အတွက် ထိရောက်တဲ့ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုဟာ စာသင်ခန်းစီမံခန့်ခွဲမှု၊ သင်ခန်းစာနားလည်မှု၊ ကျောင်းသားပါဝင်မှုနဲ့ ဆရာ–ကျောင်းသားဆက်ဆံရေးတို့ကို အားကောင်းစေပါတယ်။
၂။ ဆရာများအတွက် Effective Communication က ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ
၂.၁ သင်ခန်းစာကို ပိုမိုနားလည်စေခြင်း
ဆရာက ရှုပ်ထွေးတဲ့ အကြောင်းအရာကို ရှင်းလင်းတဲ့ စကားလုံးတွေ၊ လက်တွေ့ဥပမာတွေ၊ အဆင့်ဆင့်ရှင်းပြမှုတွေနဲ့ သင်ကြားပေးနိုင်ရင် ကျောင်းသားတွေ ပိုမိုနားလည်နိုင်ပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာ ဆရာက နည်းပညာဆိုင်ရာ စကားလုံးများလွန်းခြင်း၊ အမြန်ပြောခြင်း၊ အကြောင်းအရာကို အစီအစဉ်မရှိဘဲ ရှင်းပြခြင်းတွေက သင်ယူမှုကို ခက်ခဲစေနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ “ငါဘာပြောထားလဲ” ဆိုတာထက် “ကျောင်းသားတွေ ဘာနားလည်သွားလဲ” ဆိုတာကို ပိုအာရုံစိုက်သင့်ပါတယ်။
၂.၂ ကျောင်းသားများ မေးခွန်းမေးရဲစေခြင်း
ဆရာ့ရဲ့ ဆက်ဆံပုံနွေးထွေးပြီး တရားမျှတတဲ့အခါ ကျောင်းသားတွေဟာ နားမလည်တဲ့အရာကို မေးဖို့ ပိုမိုရဲဝံ့လာပါတယ်။
ကျောင်းသားတစ်ယောက်က မေးခွန်းမေးတဲ့အခါ “ဒီအကြောင်းတောင် မသိဘူးလား” လို့ တုံ့ပြန်မယ့်အစား “မေးတာကောင်းပါတယ်။ ဒီအပိုင်းကို ပြန်ရှင်းကြည့်ရအောင်” လို့ ပြောပေးခြင်းဟာ မေးခွန်းမေးတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို တည်ဆောက်ပေးပါတယ်။
၂.၃ ပဋိပက္ခကို လျော့ချပေးခြင်း
ဆရာနဲ့ ကျောင်းသားအကြား နားလည်မှုလွဲခြင်း၊ အတန်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ ပြဿနာ၊ ကျောင်းသားအချင်းချင်း မတည့်မှု စတဲ့ကိစ္စတွေမှာ ဆရာ့ရဲ့ Communication Skill က အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဒေါသနဲ့ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မယ့်အစား အခြေအနေကို နားထောင်ပြီး ပြဿနာကို သီးခြားစွာ ဖော်ထုတ်ကာ ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ဆရာဟာ ပဋိပက္ခကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပါတယ်။
၃။ ဆရာတစ်ယောက်အတွက် ထိရောက်သော ဆက်သွယ်ပြောဆိုနည်းများ
၃.၁ ရှင်းလင်းပြီး တိုတောင်းစွာ ပြောပါ
ကျောင်းသားတွေကို Instruction ပေးတဲ့အခါ တစ်ခါတည်း အကြောင်းအရာအများကြီး မပြောသင့်ပါဘူး။
ဥပမာ—
“စာအုပ်ဖွင့်ပါ၊ စာမျက်နှာ ၂၅ ကိုကြည့်ပါ၊ ပထမမေးခွန်းနှစ်ခုကို တစ်ယောက်ချင်းဖြေပြီး နောက်မှ နှစ်ယောက်စီ ဆွေးနွေးပါ”
လိုပဲ အဆင့်လိုက် ရှင်းလင်းစွာ ပြောနိုင်ပါတယ်။
ပြီးရင် “ဘာလုပ်ရမလဲ သိပြီလား” လို့သာ မမေးဘဲ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ကို Instruction ကို ပြန်ပြောခိုင်းခြင်းက ပိုမိုထိရောက်ပါတယ်။
၃.၂ Active Listening လုပ်ပါ
Active Listening ဆိုတာ တစ်ဖက်သူပြောနေတဲ့အချိန် တိတ်နေခြင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သူပြောတာကို အာရုံစိုက်နားထောင်ပြီး ဘာကို ဆိုလိုတာလဲဆိုတာ နားလည်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ ကျောင်းသားတစ်ယောက်က—
“ဆရာ၊ ဒီ Assignment က ခက်လွန်းတယ်”
လို့ ပြောလာရင်—
“မလုပ်ချင်လို့ ပြောတာမဟုတ်လား”
လို့ ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်မယ့်အစား—
“ဘယ်အပိုင်းမှာ အခက်အခဲရှိတာလဲ”
လို့ မေးနိုင်ပါတယ်။
ဒီလိုနားထောင်ခြင်းက ကျောင်းသားရဲ့ အမှန်တကယ်ပြဿနာကို သိလာစေနိုင်ပါတယ်။
၃.၃ စကားအပြင် ကိုယ်ဟန်အမူအရာကိုလည်း သတိထားပါ
Non-verbal Communication ဟာလည်း အရေးကြီးပါတယ်။
ဆရာက “မေးလို့ရပါတယ်” လို့ ပြောနေပြီး မျက်နှာတင်းတင်းနဲ့ ရပ်နေတယ်ဆိုရင် ကျောင်းသားတွေ မမေးရဲနိုင်ပါဘူး။
မျက်လုံးချင်းဆုံခြင်း၊ သင့်လျော်တဲ့ အပြုံး၊ လက်ဟန်အမူအရာ၊ အသံနေအသံထားနဲ့ ကိုယ်နေဟန်ထားတွေဟာ ဆရာ့စကားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေပါတယ်။
၃.၄ အပြစ်တင်သည့် စကားထက် လမ်းညွှန်သည့် စကားကို သုံးပါ
“မင်းက အမြဲစကားများတယ်”
ဆိုတာ လူကို တံဆိပ်ကပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီအစား—
“အခု သူငယ်ချင်းပြောနေချိန်မှာ ဖြတ်ပြောနေပါတယ်။ သူပြောပြီးမှ မင်းအမြင်ကို ပြောပါ”
ဆိုရင် ပြင်ဆင်ရမယ့် အပြုအမူကို ရှင်းလင်းစေပါတယ်။
ဆရာက လူကို မတိုက်ခိုက်ဘဲ အပြုအမူကိုသာ ပြင်ဆင်ဖို့ ဦးတည်သင့်ပါတယ်။
၄။ Feedback ပေးရာမှာ ထိရောက်သော Communication
Feedback ဟာ ကျောင်းသားတိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Feedback ရဲ့ နည်းလမ်းမမှန်ရင် ကျောင်းသားကို စိတ်ပျက်စေနိုင်ပါတယ်။
“မင်း Essay က မကောင်းဘူး”
ဆိုတာထက်—
“အဓိကအယူအဆက ရှင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဥပမာနှစ်ခု ထပ်ထည့်ပေးရင် မင်းအကြောင်းပြချက် ပိုခိုင်မာသွားမယ်”
လို့ ပြောတာက ပိုမိုအသုံးဝင်ပါတယ်။
ကောင်းမွန်တဲ့ Feedback မှာ—
- ဘာက ကောင်းသလဲ
- ဘာကို ပြင်ရမလဲ
- ဘယ်လိုပြင်နိုင်သလဲ
ဆိုတာ ရှင်းလင်းသင့်ပါတယ်။
Feedback ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ ကျောင်းသားကို အကဲဖြတ်ဖို့တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ နောက်တစ်ဆင့် တိုးတက်ဖို့ လမ်းညွှန်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
၅။ Empathy ဆိုတာ ဘာလဲ
Empathy ကို မြန်မာလို ကိုယ်ချင်းစာနားလည်မှု လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ဒါဟာ တစ်ဖက်လူရဲ့ ခံစားချက်၊ အခြေအနေနဲ့ အတွေ့အကြုံကို သူ့နေရာကနေ နားလည်ကြည့်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ ကျောင်းသားတစ်ယောက် အိမ်စာမပြီးလာတဲ့အခါ—
“ပျင်းလို့ မလုပ်လာတာ”
လို့ ချက်ချင်းသတ်မှတ်မယ့်အစား—
“ဘာအခက်အခဲရှိခဲ့လဲ”
လို့ မေးခြင်းက Empathy စတင်တဲ့နေရာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် Empathy ဆိုတာ ကျောင်းသားလုပ်သမျှကို ခွင့်လွှတ်ပေးရမယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ပါဘူး။
နားလည်ပေးခြင်းနဲ့ တာဝန်ယူစေခြင်းကို မျှတစွာ လုပ်ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ ဆရာတစ်ယောက်အတွက် Empathy က ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ
၆.၁ ကျောင်းသားတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခြေအနေကို နားလည်နိုင်ခြင်း
ကျောင်းသားတိုင်းဟာ တူညီတဲ့ မိသားစုနောက်ခံ၊ စီးပွားရေးအခြေအနေ၊ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ၊ ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ သင်ယူနိုင်စွမ်းရှိကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။
တချို့ကျောင်းသားတွေဟာ အိမ်မှာ တာဝန်များရှိနိုင်ပါတယ်။ တချို့က မိသားစုအခက်အခဲကြောင့် စိတ်ဖိစီးနေနိုင်ပါတယ်။ တချို့က လူအများရှေ့မှာ ပြောဖို့ ကြောက်တတ်နိုင်ပါတယ်။
ဆရာက ဒီကွာခြားမှုတွေကို နားလည်ပေးနိုင်ရင် ကျောင်းသားတိုင်း ပါဝင်နိုင်မယ့် သင်ယူမှုပုံစံကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ဖန်တီးနိုင်ပါတယ်။
၆.၂ ကျောင်းသားရဲ့ ယုံကြည်မှု တိုးစေခြင်း
ကျောင်းသားတစ်ယောက်က “ဆရာက ငါ့အခြေအနေကို နားလည်ဖို့ ကြိုးစားတယ်” လို့ ခံစားရတဲ့အခါ ဆရာ့အပေါ် ယုံကြည်မှု ပိုရှိလာပါတယ်။
ဒီယုံကြည်မှုဟာ မေးခွန်းမေးခြင်း၊ အကူအညီတောင်းခြင်းနဲ့ သင်ယူမှုအခက်အခဲကို ပြောပြခြင်းတို့ကို လွယ်ကူစေပါတယ်။
၆.၃ အပြုအမူနောက်က အကြောင်းရင်းကို နားလည်စေခြင်း
တခါတရံ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ရဲ့ မသင့်လျော်တဲ့ အပြုအမူနောက်မှာ အခြားပြဿနာရှိနေနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ အတန်းထဲမှာ မကြာခဏ စိတ်တိုနေတဲ့ ကျောင်းသားဟာ အိမ်ကပြဿနာကြောင့် စိတ်ဖိစီးနေတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် “ဒီကျောင်းသားက ပြဿနာရှာတယ်” လို့သာ မမြင်ဘဲ—
“ဒီအပြုအမူနောက်မှာ ဘာရှိနိုင်လဲ”
လို့ စဉ်းစားနိုင်ခြင်းက Empathetic Teacher တစ်ယောက်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အလေ့အကျင့် ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ ဆရာများက Empathy ကို ဘယ်လိုလက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်သလဲ
၇.၁ ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်မထားပါနဲ့
ကျောင်းသားတစ်ယောက်ရဲ့ အပြုအမူတစ်ခုကိုမြင်တာနဲ့ သူ့အကြောင်းတစ်ခုလုံးကို သတ်မှတ်မထားသင့်ပါဘူး။
“သူပျင်းတယ်”
“သူစာမတော်ဘူး”
“သူစည်းကမ်းမရှိဘူး”
လို တံဆိပ်ကပ်စကားတွေကို ရှောင်သင့်ပါတယ်။
အဲဒီအစား အကြောင်းရင်းကို သိဖို့ ကြိုးစားသင့်ပါတယ်။
၇.၂ မေးပြီး နားထောင်ပါ
Empathy ရှိဖို့ မိမိက မှန်းဆနေရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။
“အခုဘာအခက်အခဲရှိနေလဲ”
“ဒီအပိုင်းမှာ ဘာကြောင့် အဆင်မပြေဖြစ်နေတာလဲ”
“ဆရာက ဘာကူညီပေးရမလဲ”
လို မေးခွန်းတွေ မေးနိုင်ပါတယ်။
၇.၃ ခံစားချက်ကို အသိအမှတ်ပြုပါ
ကျောင်းသားတစ်ယောက် Presentation မတိုင်ခင်—
“ဆရာ၊ အရမ်းကြောက်နေတယ်”
လို့ ပြောရင်—
“ဘာကြောက်စရာရှိလဲ”
လို့ ပြောတာထက်—
“လူအများရှေ့မှာ ပြောရတာ စိုးရိမ်နိုင်တာ နားလည်တယ်။ အရင်ဆုံး အချက်သုံးချက်လောက်ပဲ ပြင်ဆင်ပြီး စလုပ်ကြည့်ရအောင်”
လို့ ပြောပေးတာက ပိုမိုကောင်းမွန်ပါတယ်။
ဒီလိုတုံ့ပြန်ခြင်းက သူ့ခံစားချက်ကို လက်ခံပေးသလို ဆက်လုပ်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းကိုလည်း ပေးပါတယ်။
၈။ Empathy နှင့် စည်းကမ်းအကြား မျှတမှု
ဆရာတွေ သတိထားရမယ့်အချက်က Empathy ရှိတာနဲ့ စည်းကမ်းမရှိတော့တာ မတူပါဘူး။
ဥပမာ ကျောင်းသားတစ်ယောက် Assignment နောက်ကျပြီး—
“အိမ်မှာ ပြဿနာရှိလို့”
လို့ ပြောလာတယ်ဆိုရင် အခြေအနေကို နားလည်ပေးနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“အဲဒါဆို မတင်လည်းရတယ်”
လို့ ပြောရမယ့်အစား—
“အခြေအနေကို ဆရာနားလည်တယ်။ ဘယ်နေ့အထိ ပြီးအောင် တင်နိုင်မလဲဆိုတာ အတူသတ်မှတ်ကြရအောင်”
လို့ လုပ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါဟာ Empathy နဲ့ Accountability ကို တွဲဖက်အသုံးပြုတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၉။ Gender Equality ဆိုတာ ဘာလဲ
Gender Equality ဆိုတာ ကျား၊ မ သို့မဟုတ် Gender Identity ကြောင့် လူတစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုး၊ အခွင့်အရေး၊ သင်ယူခွင့်၊ ပါဝင်ခွင့်နဲ့ အနာဂတ်အခွင့်အလမ်းတွေ မလျော့နည်းစေဖို့ တန်းတူလေးစားဆက်ဆံခြင်းကို ဆိုလိုပါတယ်။
စာသင်ခန်းထဲမှာ Gender Equality ဆိုတာ—
မိန်းကလေးဖြစ်လို့ တစ်မျိုး၊ ယောက်ျားလေးဖြစ်လို့ တစ်မျိုး မဆက်ဆံခြင်း၊ သင်ယူခွင့်နဲ့ ဦးဆောင်ခွင့်ကို တန်းတူပေးခြင်း၊ Gender Stereotypes တွေကို မခိုင်မာစေခြင်းတို့ကို ဆိုလိုပါတယ်။
၁၀။ Gender Stereotype ဆိုတာ ဘာလဲ
Gender Stereotype ဆိုတာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ကျား၊ မ ကို အခြေခံပြီး သူဘာလုပ်နိုင်မလဲ၊ ဘာကို စိတ်ဝင်စားရမလဲ၊ ဘယ်လိုပြုမူရမလဲဆိုတာ ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ယုံကြည်ချက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ—
“မိန်းကလေးတွေက သင်္ချာမတော်ဘူး”
“ယောက်ျားလေးတွေက စာရေးတာမကောင်းဘူး”
“ခေါင်းဆောင်က ယောက်ျားလေးဖြစ်သင့်တယ်”
“အလှဆင်တာ၊ သန့်ရှင်းရေးလုပ်တာ မိန်းကလေးတာဝန်”
ဆိုတဲ့ အမြင်တွေဟာ Gender Stereotypes ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုအမြင်တွေကို ဆရာက မသိမသာ ပြန်လည်အားပေးနေမယ်ဆိုရင် ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုနဲ့ အနာဂတ်ရွေးချယ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
၁၁။ စာသင်ခန်းထဲမှာ Gender Equality ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ
၁၁.၁ ကျောင်းသားတိုင်း တန်းတူပါဝင်နိုင်စေခြင်း
တချို့စာသင်ခန်းတွေမှာ ဆရာက မသိမသာနဲ့ ယောက်ျားလေးတွေကို ပိုမေးတာ၊ ခေါင်းဆောင်တာဝန် ပိုပေးတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါမှမဟုတ် မိန်းကလေးတွေကို စာရင်းရေးတာ၊ အလှဆင်တာလို တာဝန်မျိုးပဲ ပေးနေတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒီလိုပုံစံတွေက ကျောင်းသားတွေရဲ့ စွမ်းရည်ကို အပြည့်အဝ အသုံးချနိုင်ခြင်းကို တားဆီးနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆွေးနွေးခွင့်၊ မေးခွန်းဖြေခွင့်၊ ဦးဆောင်ခွင့်၊ Technology အသုံးပြုခွင့်နဲ့ Assignment တာဝန်တွေကို Gender မခွဲခြားဘဲ ပေးသင့်ပါတယ်။
၁၁.၂ ကိုယ့်စွမ်းရည်ကို လွတ်လပ်စွာ ဖွံ့ဖြိုးစေခြင်း
Gender Equality ရှိတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကျောင်းသားတွေဟာ “ဒီဟာက ယောက်ျားလေးအလုပ်”၊ “ဒီဟာက မိန်းကလေးအလုပ်” ဆိုတဲ့ အကန့်အသတ်တွေမရှိဘဲ ကိုယ်စိတ်ဝင်စားတဲ့ ပညာရပ်နဲ့ အရည်အချင်းကို ဖွံ့ဖြိုးနိုင်ပါတယ်။
မိန်းကလေးတစ်ယောက် Robotics ကို စိတ်ဝင်စားနိုင်သလို ယောက်ျားလေးတစ်ယောက် Literature, Art သို့မဟုတ် Nursing ကို စိတ်ဝင်စားနိုင်ပါတယ်။
ဆရာက ဒီရွေးချယ်မှုတွေကို ပုံသေ Gender Roles နဲ့ မကန့်သတ်သင့်ပါဘူး။
၁၂။ ဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ Gender Equality ကို ဘယ်လိုအားပေးမလဲ
၁၂.၁ ဘာသာစကားကို သတိထားပါ
ဆရာ့ရဲ့ စကားလုံးရွေးချယ်မှုဟာ Gender Equality ကို အားပေးနိုင်သလို ခွဲခြားမှုကိုလည်း အားကောင်းစေနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ—
“ယောက်ျားလေးတွေဆိုတော့ သန်မာမယ်၊ စားပွဲတွေ ရွှေ့လိုက်”
“မိန်းကလေးတွေ သေချာသန့်ရှင်းရေးလုပ်ပါ”
လို စကားတွေက ပုံသေ Gender Roles ကို အားပေးနိုင်ပါတယ်။
အဲဒီအစား ကျောင်းသားတွေအားလုံးကို တာဝန်မျှဝေခွင့်ပေးသင့်ပါတယ်။
၁၂.၂ အတန်းထဲမှာ ပါဝင်ခွင့်ကို စောင့်ကြည့်ပါ
ဆရာတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးသင့်ပါတယ်—
“ဒီနေ့ မေးခွန်းတွေကို ဘယ်သူတွေ ပိုဖြေခဲ့သလဲ”
“Group Leader တွေ ဘယ်သူတွေဖြစ်နေသလဲ”
“Technology ကို ဘယ်သူတွေ ပိုအသုံးပြုရသလဲ”
“Quiet Students တွေ ပါဝင်ခွင့်ရလား”
ဒီလို Self-Reflection လုပ်ခြင်းက မသိမသာရှိနေတဲ့ Gender Bias ကို တွေ့ရှိစေနိုင်ပါတယ်။
၁၃.၃ Role Model မျိုးစုံ ပြသပါ
သင်ခန်းစာမှာ အသုံးပြုတဲ့ ဥပမာတွေမှာ အမျိုးသမီးနဲ့ အမျိုးသားတွေကို ပုံသေ အလုပ်အကိုင်နဲ့သာ မဖော်ပြသင့်ပါဘူး။
ဥပမာ အမျိုးသမီးသိပ္ပံပညာရှင်၊ အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်၊ အမျိုးသားဆရာ၊ အမျိုးသားသူနာပြု စတဲ့ ပုံစံမျိုးစုံကို ဖော်ပြခြင်းဟာ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အမြင်ကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စေပါတယ်။
၁၄။ Gender Bias ကို ဆရာကိုယ်တိုင် ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်း
Bias ဆိုတာ အမြဲရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မျှတမှုမရှိတာကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တခါတရံ ကိုယ်တိုင်မသိဘဲ ယုံကြည်ထားတဲ့ အမြင်တွေကြောင့် မမျှတတဲ့ အပြုအမူတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ—
“ယောက်ျားလေးဆိုတော့ ဒီအလုပ်ပိုကောင်းမယ်”
“မိန်းကလေးတွေက သဘာဝအတိုင်း စည်းကမ်းပိုကောင်းတယ်”
လို ယုံကြည်ချက်တွေဟာ ကောင်းတဲ့သဘောနဲ့ ပြောထားသော်လည်း ကျောင်းသားတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အမှန်တကယ်စွမ်းရည်ကို မမြင်နိုင်အောင် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆရာတွေက ကိုယ်ပိုင် Bias ကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြန်လည်ဆန်းစစ်ဖို့ လိုပါတယ်။
၁၅။ Effective Communication, Empathy နှင့် Gender Equality တို့ ဘယ်လိုဆက်စပ်သလဲ
ဒီအချက်သုံးခုကို သီးခြားသင်ယူနိုင်ပေမယ့် လက်တွေ့စာသင်ခန်းထဲမှာတော့ အတူတကွ လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။
ဥပမာ မိန်းကလေးကျောင်းသူတစ်ယောက်က Science Group Discussion မှာ မပြောရဲဘူးဆိုပါစို့။
ဆရာက Effective Communication ကို သုံးပြီး—
“မင်းအမြင်ကိုလည်း ကြားချင်ပါတယ်”
လို့ အားပေးနိုင်ပါတယ်။
Empathy ကို သုံးပြီး လူအများရှေ့မှာ ဖြေခိုင်းရင် စိုးရိမ်နိုင်တာကို နားလည်ပြီး Pair Discussion အရင်လုပ်ခိုင်းနိုင်ပါတယ်။
Gender Equality ရှုထောင့်ကနေ Group Leader တာဝန်နဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာတာဝန်တွေကို မိန်းကလေး၊ ယောက်ျားလေးအားလုံး အလှည့်ကျ ထမ်းဆောင်စေနိုင်ပါတယ်။
ဒီလိုဆိုရင် Communication, Empathy နဲ့ Gender Equality သုံးခုစလုံး တစ်ပြိုင်နက် လက်တွေ့အသုံးချထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၆။ Classroom Scenario – လက်တွေ့အခြေအနေ
အတန်းတစ်ခန်းမှာ Group Project လုပ်နေတယ်ဆိုပါစို့။
အုပ်စုထဲက ယောက်ျားလေးနှစ်ယောက်က Computer ကို အမြဲကိုင်ပြီး မိန်းကလေးတွေကို Note Taking လုပ်ခိုင်းနေပါတယ်။
ဆရာက ဒီအခြေအနေကို တွေ့တဲ့အခါ—
“ယောက်ျားလေးတွေက Computer ပိုကျွမ်းမှာပေါ့”
လို့ လက်ခံလိုက်မယ်ဆိုရင် Gender Stereotype ကို မသိမသာအားပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီအစား—
“အုပ်စုအလုပ်မှာ လူတိုင်း Skill မျိုးစုံ လေ့ကျင့်နိုင်ဖို့ Role တွေ အလှည့်ကျပြောင်းကြမယ်”
လို့ ရှင်းပြနိုင်ပါတယ်။
ပထမအဆင့်မှာ မိန်းကလေးတစ်ယောက်ကို Computer Operator လုပ်စေပြီး ယောက်ျားလေးတစ်ယောက်ကို Note Taking လုပ်စေနိုင်ပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာ တာဝန်ပြောင်းရခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရှင်းပြဖို့ Effective Communication လိုပါတယ်။
အသစ်လုပ်ရတဲ့ Role ကြောင့် စိုးရိမ်နေတဲ့ ကျောင်းသားကို နားလည်ပြီး လမ်းညွှန်ပေးဖို့ Empathy လိုပါတယ်။
Role တွေကို ကျား၊ မ မခွဲခြားဘဲ လှည့်လည်လုပ်ဆောင်စေဖို့ Gender Equality လိုပါတယ်။
၁၇။ ဆရာ့အတွက် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော နေ့စဉ်အလေ့အကျင့်များ
စာသင်ခန်းထဲမှာ ဒီအရည်အချင်းတွေ ဖွံ့ဖြိုးဖို့ အကြီးမားဆုံး Project တွေ မလိုအပ်ပါဘူး။ နေ့စဉ်အပြုအမူတွေက အရေးကြီးပါတယ်။
အတန်းမစခင် ကျောင်းသားတွေကို နွေးထွေးစွာ နှုတ်ဆက်ပါ။
သင်ခန်းစာစချိန် ကျောင်းသားအားလုံး နားလည်နိုင်အောင် ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ Instruction ကို ရှင်းပြပါ။
ဆွေးနွေးချိန် အသံကျယ်တဲ့သူတွေပဲ မဟုတ်ဘဲ တိတ်တိတ်နေသူတွေကိုလည်း ပါဝင်ခွင့်ပေးပါ။
မေးခွန်းမေးတဲ့အခါ အဖြေမှားရင်လည်း လေးစားစွာ တုံ့ပြန်ပါ။
အခက်အခဲရှိတဲ့အခါ အကြောင်းရင်းကို အရင်နားထောင်ပါ။
Group Work မှာ Gender မခွဲခြားဘဲ Role တွေကို အလှည့်ကျ ပြောင်းလဲပေးပါ။
Feedback ပေးတဲ့အခါ လူကို အပြစ်မတင်ဘဲ အလုပ်နဲ့ အပြုအမူကို အာရုံစိုက်ပါ။
အတန်းပြီးတဲ့အခါ မိမိဘယ်သူတွေနဲ့ အများဆုံး ပြောဖြစ်သလဲ၊ ဘယ်သူတွေ ပါဝင်ခွင့်နည်းခဲ့သလဲဆိုတာ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ပါ။
၁၈။ ဆရာ့အတွက် Self-Reflection Questions
ဆရာ၊ ဆရာမတွေက မိမိကိုယ်ကို အောက်ပါမေးခွန်းတွေ ပုံမှန်မေးနိုင်ပါတယ်။
“ကျောင်းသားတွေ ကျွန်တော်/ကျွန်မနဲ့ ပြောဆိုရတာ လုံခြုံတယ်လို့ ခံစားရလား။”
“ကျောင်းသားတစ်ယောက် ပြဿနာရှိတဲ့အခါ အကြောင်းရင်းကို အရင်နားထောင်သလား။”
“ကျောင်းသားအားလုံးကို တန်းတူမေးခွန်းမေးခွင့်နဲ့ ပါဝင်ခွင့်ပေးသလား။”
“ယောက်ျားလေးနဲ့ မိန်းကလေးတွေအပေါ် မတူတဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေ မသိမသာ ထားနေမိသလား။”
“ဆရာ့ရဲ့ စကားက ကျောင်းသားတစ်ယောက်ကို အရှက်ရစေနိုင်သလား။”
“ကျောင်းသားတွေရဲ့ Feedback ကို တကယ်နားထောင်သလား။”
“Gender Stereotype ပါတဲ့ ဥပမာတွေကို သတိမထားဘဲ အသုံးပြုမိသလား။”
ဒီလို Reflection လုပ်ခြင်းဟာ ဆရာ့ Professional Development ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉။ ဆရာတစ်ယောက် ရှောင်ရှားသင့်သော အပြုအမူများ
ထိရောက်တဲ့ Communication, Empathy နဲ့ Gender Equality ကို အားနည်းစေနိုင်တဲ့ အပြုအမူတွေကိုလည်း သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။
ဥပမာ—
- ကျောင်းသားကို လူအများရှေ့မှာ အရှက်ခွဲခြင်း
- အဖြေမှားမှုကို လှောင်ပြောင်ခြင်း
- ကျောင်းသားပြောနေချိန်မှာ မကြာခဏ ဖြတ်ပြောခြင်း
- မိန်းကလေးနဲ့ ယောက်ျားလေးကို စွမ်းရည်မတူသလို ယူဆခြင်း
- အတန်းတာဝန်တွေကို Gender အလိုက် ခွဲပေးခြင်း
- ကျောင်းသားရဲ့ ခံစားချက်ကို “ဒါလောက်နဲ့ မဖြစ်ပါဘူး” လို့ လျှော့တွက်ခြင်း
- စာတော်တဲ့သူတွေကိုပဲ အမြဲမေးခြင်း
- ဆူပူခြင်းကို Communication လို့ ထင်ခြင်း
- တချို့ကျောင်းသားတွေအပေါ် မျက်နှာသာပေးခြင်း
- Gender အခြေခံ ဟာသများ ပြောခြင်း
စတဲ့ အပြုအမူတွေကို ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။
၂၀။ Inclusive Classroom တည်ဆောက်ခြင်း
Effective Communication, Empathy နဲ့ Gender Equality တို့ရဲ့ နောက်ဆုံးရည်ရွယ်ချက်က Inclusive Classroom တစ်ခု တည်ဆောက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
Inclusive Classroom ဆိုတာ ကျောင်းသားတိုင်း—
“ငါဒီအတန်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်တယ်”
“ငါ့အသံကို နားထောင်ပေးတယ်”
“မှားလည်း သင်ယူခွင့်ရှိတယ်”
“ငါ့ရဲ့ Gender ကြောင့် အခွင့်အရေးမလျော့ဘူး”
“အခက်အခဲရှိရင် အကူအညီတောင်းလို့ရတယ်”
လို့ ခံစားနိုင်တဲ့ စာသင်ခန်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုပတ်ဝန်းကျင်မှာ သင်ယူမှုဟာ အမှတ်ရဖို့အတွက်သာ မဟုတ်တော့ဘဲ အပြန်အလှန်လေးစားမှု၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ တာဝန်ယူမှုနဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးအရည်အချင်းတွေကိုပါ ဖွံ့ဖြိုးလာစေပါတယ်။
၂၁။ အနှစ်ချုပ်
ကောင်းမွန်တဲ့ ဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်ဖို့ ဘာသာရပ်ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုတည်း မလုံလောက်ပါဘူး။ ကျောင်းသားတွေနဲ့ ရှင်းလင်းလေးစားစွာ ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ သူတို့ရဲ့ အခက်အခဲနဲ့ ခံစားချက်တွေကို ကိုယ်ချင်းစာနားလည်နိုင်ခြင်းနဲ့ ကျောင်းသားတိုင်းကို ကျား၊ မ မခွဲခြားဘဲ တန်းတူအခွင့်အရေးပေးနိုင်ခြင်းတို့လည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
Effective Communication က ကျောင်းသားနဲ့ ဆရာကြား နားလည်မှုကို တည်ဆောက်ပေးပါတယ်။
Empathy က ကျောင်းသားတစ်ယောက်ရဲ့ အပြုအမူနောက်မှာရှိတဲ့ လူသားဆန်တဲ့ အခြေအနေကို မြင်နိုင်အောင် ကူညီပေးပါတယ်။
Gender Equality က ကျောင်းသားတိုင်းကို မိမိတို့ရဲ့ စွမ်းရည်နဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုကို Gender Stereotype မရှိဘဲ လွတ်လပ်စွာ ဖွံ့ဖြိုးစေနိုင်ပါတယ်။
အရေးကြီးဆုံးက ဆရာ့ရဲ့နေ့စဉ် အပြုအမူလေးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ပြောတဲ့အခါ နားထောင်ပေးခြင်း၊ မှားသွားရင် လှောင်မပြောင်ခြင်း၊ အခက်အခဲရှိရင် အကြောင်းရင်းကို မေးခြင်း၊ အားလုံးကို ပါဝင်ခွင့်ပေးခြင်းနဲ့ Gender မခွဲခြားဘဲ တာဝန်နဲ့ အခွင့်အရေးတွေ မျှတစွာပေးခြင်းတို့ဟာ အားလုံးကောင်းမွန်တဲ့ ပညာရေးပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်ပါတယ်။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဆရာတစ်ယောက်အနေနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဒီမေးခွန်းသုံးခု မေးကြည့်နိုင်ပါတယ်—
“ကျွန်တော်/ကျွန်မရဲ့ စကားက ကျောင်းသားတွေကို ရှေ့ဆက်သင်ယူရဲအောင် အားပေးနေသလား?”
“ကျောင်းသားရဲ့ အပြုအမူကိုပဲ မြင်နေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် သူ့ရဲ့အခြေအနေကိုလည်း နားလည်ဖို့ ကြိုးစားနေသလား?”
“ကျွန်တော်/ကျွန်မရဲ့ စာသင်ခန်းထဲမှာ ကျောင်းသားတိုင်း Gender မခွဲခြားဘဲ တန်းတူတန်ဖိုးထားခံရတယ်လို့ ခံစားနိုင်သလား?”
ဒီမေးခွန်းတွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြန်လည်ဆန်းစစ်နိုင်ခြင်းဟာ ထိရောက်မှုရှိပြီး ကိုယ်ချင်းစာနားလည်တတ်ကာ တန်းတူညီမျှမှုကို အားပေးတဲ့ ဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်လာဖို့ အရေးကြီးတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
References
American Psychological Association. (2021). Cultivating empathy. Monitor on Psychology, 52(8).
American Psychological Association. (n.d.). Improving students’ relationships with teachers. American Psychological Association.
Cornelius-White, J. (2007). Learner-centered teacher-student relationships are effective: A meta-analysis. Review of Educational Research, 77(1), 113–143. https://doi.org/10.3102/003465430298563
Davis, H. A. (2003). Conceptualizing the role and influence of student–teacher relationships on children’s social and cognitive development. Educational Psychologist, 38(4), 207–234. https://doi.org/10.1207/S15326985EP3804_2
Frisby, B. N., & Martin, M. M. (2010). Instructor–student and student–student rapport in the classroom. Communication Education, 59(2), 146–164. https://doi.org/10.1080/03634520903564362
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Pianta, R. C. (1999). Enhancing relationships between children and teachers. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10314-000
Roorda, D. L., Jak, S., Zee, M., Oort, F. J., & Koomen, H. M. Y. (2017). Affective teacher–student relationships and students’ engagement and achievement: A meta-analytic update and test of the mediating role of engagement. School Psychology Review, 46(3), 239–261. https://doi.org/10.17105/SPR-2017-0035.V46-3
Roorda, D. L., Koomen, H. M. Y., Spilt, J. L., & Oort, F. J. (2011). The influence of affective teacher–student relationships on students’ school engagement and achievement: A meta-analytic approach. Review of Educational Research, 81(4), 493–529. https://doi.org/10.3102/0034654311421793
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
UNESCO. (2023). Gender equality in and through the teaching profession. UNESCO.
UNESCO. (n.d.). Gender equality and education. UNESCO.
UNESCO International Institute for Capacity Building in Africa. (2020). Gender-responsive education: Toolkit for teachers, teacher educators, school managers and curriculum developers in Africa. UNESCO.
UNESCO International Institute for Capacity Building in Africa. (2023). Gender responsive pedagogy eLearning course. UNESCO.
UNESCO International Institute for Capacity Building in Africa. (n.d.). Compendium of resources on gender-responsive teacher development in Africa. UNESCO.
UNICEF. (2022). Gender-responsive digital pedagogies: A guide for educators. UNICEF.
UNICEF. (2022). Investing in pre-primary education workforce development for gender equality. UNICEF Office of Research–Innocenti.
UNICEF. (2024). Training for teachers helps strengthen gender equality in schools. UNICEF.
UNICEF East Asia and Pacific Regional Office. (2025). Unlocking the power of education to promote gender equality in East Asia and Pacific. UNICEF.
Wentzel, K. R. (2010). Students’ relationships with teachers as motivational contexts. In T. C. Urdan & S. A. Karabenick (Eds.), The decade ahead: Applications and contexts of motivation and achievement (pp. 55–91). Emerald Group Publishing.
World Health Organization. (n.d.). Gender and health. World Health Organization.