Digital Literacy

Generative AI နည်းပညာတွေဟာ ယနေ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲကို လျင်မြန်စွာ ဝင်ရောက်လာနေပါတယ်။ လူတွေဟာ AI ကို စာရေးဖို့၊ ဘာသာပြန်ဖို့၊ ပုံဖန်တီးဖို့၊ အချက်အလက်ရှာဖွေဖို့၊ ပညာသင်ယူဖို့၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ အသုံးချဖို့နဲ့ လူမှုကွန်ရက်အတွက် Content တွေဖန်တီးဖို့ အသုံးပြုလာကြပါတယ်။ Community Organization တွေမှာလည်း Project Proposal ရေးခြင်း၊ Report အကျဉ်းချုပ်ခြင်း၊ Social Media Content ဖန်တီးခြင်း၊ Training Materials ပြင်ဆင်ခြင်း စတဲ့လုပ်ငန်းတွေမှာ Generative AI ကို အသုံးပြုလာနိုင်ပါတယ်။ AI က အခွင့်အလမ်းများစွာ ဖန်တီးပေးနိုင်ပေမယ့် တစ်ချိန်တည်းမှာ မှားယွင်းတဲ့အချက်အလက်တွေ ထုတ်ပေးနိုင်ခြင်း၊ လူတစ်စုအပေါ် ဘက်လိုက်မှုရှိနိုင်ခြင်း၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေ ပေါက်ကြားနိုင်ခြင်း၊ မူပိုင်ခွင့်ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ခြင်း၊

ယနေ့ခေတ်မှာ Artificial Intelligence (AI) နဲ့ Generative AI နည်းပညာတွေဟာ လူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ၊ ပညာရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေးနဲ့ Community လုပ်ငန်းတွေမှာ အရေးပါတဲ့ နည်းပညာတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ Chatbot တွေကို မေးခွန်းမေးတာ၊ AI နဲ့ စာရေးတာ၊ ပုံဖန်တီးတာ၊ ဘာသာပြန်တာ၊ Data တွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတာ စတဲ့လုပ်ငန်းတွေကို အချိန်တိုအတွင်း လုပ်ဆောင်နိုင်လာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် AI ကို အသုံးပြုတဲ့အခါ ကျွန်တော်တို့မြင်ရတာက ဖုန်း ဒါမှမဟုတ် ကွန်ပျူတာ Screen ပေါ်က ရလဒ်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီရလဒ်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာတော့ ကြီးမားတဲ့ Data Center တွေ၊ Server ထောင်ပေါင်းများစွာ၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၊ ရေ၊

AI သည် စီးပွားရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်လောကကို မည်သို့ ပြောင်းလဲနေသနည်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် Artificial Intelligence (AI) နည်းပညာသည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာပြီး လူနေမှုဘဝ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အလုပ်အကိုင်ပုံစံများကို ပြောင်းလဲလျက်ရှိပါတယ်။ ယခင်က AI ကို နည်းပညာကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ကုမ္ပဏီကြီးများသာ အသုံးပြုနိုင်သည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တွင် ကျောင်းသားများ၊ ဆရာများ၊ ဝန်ထမ်းများ၊ လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် Community Leader များအထိ AI ကို နေ့စဉ်လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလာကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် Generative AI ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် စာသားရေးသားခြင်း၊ ဘာသာပြန်ခြင်း၊ အစီရင်ခံစာပြင်ဆင်ခြင်း၊ ပုံဖန်တီးခြင်း၊ သင်ကြားရေးပစ္စည်းများ ပြုစုခြင်းနှင့် အကြံဉာဏ်ပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများကို ပိုမိုလျင်မြန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်လာပါတယ်။ ထို့ကြောင့် AI သည် လူသား၏ အလုပ်ကို

၁။ ရပ်ရွာလူထုအတွက် AI နည်းပညာသုံး လက်တွေ့ဖြေရှင်းနည်းများ ၁.၁ ရပ်ရွာလူထုအတွက် AI ဘာကြောင့် လိုအပ်တာလဲ ရပ်ရွာတစ်ခုချင်းစီမှာ မတူညီတဲ့အခက်အခဲတွေကို ရင်ဆိုင်နေရတာဖြစ်ပါတယ်။ အချို့က သဘာဝဘေးအန္တ ရာယ်ပြင်ဆင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းနေရသလို အချို့ကလည်း ပညာရေးအထောက်အကူပြုပစ္စည်းတွေ၊ ကျန်း မာရေးသတင်းအချက်အလက်တွေ၊ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ ဒါမှမဟုတ် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အကူအညီ တွေကို ပိုမိုလိုအပ်နေပါတယ်။ ရပ်ရွာခေါင်းဆောင်တွေမှာတော့ ဒီလိုအပ်ချက်တွေကို ဖြေရှင်းဖို့ အချိန်၊ ဝန်ထမ်း နဲ့ ဘဏ္ဍာရေး အရင်းအမြစ် ကန့်သတ်ချက်တွေ ရှိနေတတ်ပါတယ်။ AI နည်းပညာက အောက်ပါအတိုင်း ကူညီပေးနိုင်ပါတယ် – အရေးကြီးတာကတော့ AI ဆိုတာ ဒေသခံတွေရဲ့ ပညာ၊ ဗဟုသုတနဲ့ ရပ်ရွာပူးပေါင်းပါဝင်မှုကို ပိုကောင်းအောင် ဖြည့်ဆည်းပေးရမှာဖြစ်ပြီး အစားထိုးပစ်တာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ရပ်ရွာဖြေရှင်းနည်း (၁)

၁။ AI ခေတ်မှာ Community Crisis Communication ဆိုတာ ဘာလဲ။ ၁.၁ Crisis Communication ဆိုတာ ဘာလဲ။ “Crisis” ဆိုသည်မှာ လူမှုအသိုက်အဝန်း၊ အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ လုံခြုံရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် ယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သော မမျှော်လင့်ထားသည့် အရေးပေါ်အခြေအနေတစ်ခုကို ဆိုလိုပါတယ်။ ထိုကဲ့သို့သော အခြေအနေများတွင် မှန်ကန်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်ကို အချိန်မီ၊ ရှင်းလင်းစွာနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ နည်းလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးခြင်းကို Crisis Communication ဟု ခေါ်ပါတယ်။ Crisis Communication ၏အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သတင်းအချက်အလက်များကို ဖြန့်ဝေပေးခြင်းသာ မဟုတ်ဘဲ လူထု၏ယုံကြည်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မမှန်ကန်တဲ့သတင်းများကို လျှော့ချခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချနိုင်ရန်

၁. AI နည်းပညာသုံး သတင်းတု၊ သတင်းမှားများကို စိစစ်ဖော်ထုတ်ခြင်း ၁.၁ AI နည်းပညာသုံးသတင်းမှားများကို စိစစ်ဖို့ ဘာကြောင့်အရေးကြီးတာလဲ ဒီနေ့ခေတ်မှာ AI ကိုသုံးပြီး စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း တကယ့်အစစ်နဲ့တူတဲ့ သတင်းဆောင်းပါးတွေ၊ ဓာတ်ပုံတွေ၊ ဗီဒီယိုတွေ၊ အသံဖိုင်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်စကားပြောဆိုမှုတွေကိုပါ ဖန်တီးနိုင်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနည်းပညာတွေ ဟာ ပညာရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွေမှာ အလွန်အကျိုးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း မသမာသူတွေက အစစ်အမှန်ပုံစံဖန်တီးပြီး သတင်းအချက်အလက်အမှားတွေကို ထုတ်လုပ်ဖို့ အခွင့်အရေး ရသွားကြပါတယ်။ AI နည်းပညာနဲ့ ဖန်တီးထားတဲ့ သတင်းမှားတွေဟာ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွေ၊ မက်ဆေ့ချ်အက်ပလီကေး ရှင်းတွေ၊ ဘလော့ဂ်တွေနဲ့ သတင်းဝဘ်ဆိုက်တွေပေါ်မှာ အရှိန်အဟုန်နဲ့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါတယ်။ AI နည်းပညာသုံး အကြောင်းအရာအများစုဟာ လူတွေအမှန်တကယ် ဖန်တီးထားတာတွေနဲ့

၁။ Intellectual Property၊ Plagiarism နှင့် မီဒီယာဥပဒေတို့၏အခြေခံသဘောတရားများ ၁.၁ Intellectual Property (ဉာဏပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်) ဆိုတာ ဘာလဲ မီဒီယာဥပဒေအကြောင်း ကောင်းကောင်းနားလည်ဖို့ဆိုရင် ပထမဆုံး Intellectual Property ရဲ့ အခြေခံ မူဘောင်ကို လေ့လာဖို့လိုပါတယ်။ Intellectual Property ဆိုတာ လူသားတွေရဲ့စိတ်ကူးစိတ်သန်းကနေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ဖန်တီးမှုတွေကို ဥပဒေအရ အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဦးတည်းမူပိုင်ဖန်တီး လိုစိတ်နဲ့ အများပြည်သူလွတ်လပ်စွာအသုံးပြုနိုင်မှုတို့အကြား မျှတအောင် ညှိနှိုင်းပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဖန် တီးသူတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့လက်ရာတွေအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့နဲ့ အကျိုးအမြတ်ရရှိစေဖို့ နိုင်ငံတော်ကနေ အချိန် ကာလတစ်ခုအထိ အကာအကွယ်ပေးထားပြီး၊ ဒါဟာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု၊ စာပေနှင့် အနုပညာဖန်တီးမှုတွေကို အားပေးမြှင့်တင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ Intellectual Property ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အနုပညာဖန်တီးမှု (Artistic