၁။ မိတ်ဆက်
အလုပ်အကိုင်၊ အလုပ်သင်အစီအစဉ်၊ ပညာသင်ဆု၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအခွင့်အရေး သို့မဟုတ် လူငယ်ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအစဉ်တစ်ခုကို လျှောက်ထားတဲ့အခါ အင်တာဗျူးဟာ အရေးကြီးတဲ့ရွေးချယ် မှုအဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အင်တာဗျူးမှာ အောင်မြင်ဖို့အတွက် ပညာအရည်အချင်းနဲ့ လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံကောင်းရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်သေးပါဘူး။ ကိုယ့်မှာရှိတဲ့ အရည်အချင်း၊ အတွေ့အကြုံ၊ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတွေကို မေးမြန်းသူ နားလည်အောင် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တင်ပြနိုင်ဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုတင်ပြနိုင်ဖို့ဆိုရင် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းနဲ့ လက်တွေ့လေ့ကျင့်ခြင်းက အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
အင်တာဗျူးကို မေးခွန်းတွေဆက်တိုက်ဖြေဆိုရတဲ့ စာမေးပွဲတစ်ခုအဖြစ်သာ မမြင်သင့်ပါဘူး။ အဖွဲ့အစည်းက ကိုယ့်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိနိုင်သလို ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရာထူးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းအကြောင်း ပိုမိုသိရှိနိုင်တဲ့ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ သင်ယူမှုရလဒ်များ
ဒီသင်ခန်းစာကို လေ့လာပြီးတဲ့အခါ သင်ယူသူတွေဟာ—
- အင်တာဗျူးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရှင်းပြနိုင်မယ်။
- အင်တာဗျူးပုံစံအမျိုးမျိုးကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်မယ်။
- ကိုယ့်ရဲ့အားသာချက်၊ ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို ဖော်ထုတ်နိုင်မယ်။
- လျှောက်ထားတဲ့ရာထူးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းအကြောင်း ကြိုတင်လေ့လာနိုင်မယ်။
- အင်တာဗျူးမှာ မေးလေ့ရှိတဲ့မေးခွန်းတွေကို စနစ်တကျ ဖြေဆိုနိုင်မယ်။
- STAR နည်းလမ်းသုံးပြီး အတွေ့အကြုံအခြေပြုမေးခွန်းတွေကို ဖြေဆိုနိုင်မယ်။
- လူကိုယ်တိုင်နဲ့ အွန်လိုင်းအင်တာဗျူးတွေမှာ သင့်လျော်စွာ ပြောဆိုပြုမူနိုင်မယ်။
- ကိုယ့်ရဲ့အင်တာဗျူးဖြေဆိုမှုကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး တိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်မယ်။
၃။ အင်တာဗျူးဆိုတာ ဘာလဲ
အင်တာဗျူးဆိုတာ လျှောက်ထားသူတစ်ဦးဟာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အလုပ်၊ ပညာသင်ဆု၊ အလုပ်သင်အစီအစဉ်၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအစီအစဉ် ဒါမှမဟုတ် အသင်းအဖွဲ့တစ်ခုအတွက် သင့်လျော်မှုရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ဖို့ ပြုလုပ်တဲ့ စနစ်တကျမေးမြန်းအကဲဖြတ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အင်တာဗျူးအတွင်း အဖွဲ့အစည်းဘက်က လျှောက်ထားသူရဲ့—
- ပညာရေးနဲ့ လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံ
- ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း
- ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်မှု
- ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်မှု
- အဖွဲ့နဲ့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နိုင်မှု
- အလုပ်အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ စိတ်အားထက်သန်မှု
- တာဝန်ယူမှုနဲ့ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်သဘောထား
- အဖွဲ့အစည်းနဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်မှု စတဲ့အချက်တွေကို လေ့လာအကဲဖြတ်လေ့ ရှိပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာလည်း လျှောက်ထားသူအနေနဲ့ အလုပ်တာဝန်၊ လုပ်ငန်းခွင်အခြေအနေ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် မှုအခွင့်အရေးနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ရည်မှန်းချက်တွေ ကိုက်ညီမှုရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ပါတယ်။
၄။ အင်တာဗျူးကို ဘာကြောင့်လုပ်ကြသလဲ
အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ အောက်ပါအချက်တွေကို သိရှိနိုင်ဖို့ အင်တာဗျူးပြုလုပ်လေ့ရှိပါတယ်။
၄.၁ လျှောက်လွှာပါအချက်အလက်တွေကို အတည်ပြုဖို့
CV၊ Resume ဒါမှမဟုတ် လျှောက်လွှာမှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ပညာရေး၊ အလုပ်အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုတွေကို ပြန်လည်စစ်ဆေးနိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
၄.၂ လျှောက်ထားသူရဲ့ အရည်အချင်းကို ပိုမိုသိရှိဖို့
စာရွက်စာတမ်းကနေ အလွယ်တကူမမြင်နိုင်တဲ့ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှု၊ အတွေးအခေါ်၊ ပြဿနာဖြေရှင်းမှုနဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးစွမ်းရည်တွေကို လေ့လာဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
၄.၃ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ စိတ်အားထက်သန်မှုကို အကဲဖြတ်ဖို့
လျှောက်ထားသူက ရာထူးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းကို အမှန်တကယ်စိတ်ဝင်စားသလား၊ တာဝန်ယူလုပ်ဆောင်ဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်သလားဆိုတာ သိရှိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
၄.၄ ရာထူးနဲ့ ကိုက်ညီမှုရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်ဖို့
လျှောက်ထားသူရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု၊ အတွေ့အကြုံ၊ တန်ဖိုးထားမှုနဲ့ ရေရှည်ရည်မှန်းချက်တွေဟာ လုပ်ငန်းတာဝန်နဲ့ ကိုက်ညီမှုရှိ၊ မရှိ စဉ်းစားဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
၄.၅ ရာထူးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းအကြောင်း ရှင်းပြဖို့
အင်တာဗျူးဟာ မေးမြန်းသူဘက်ကသာ မေးခွန်းမေးတဲ့အချိန် မဟုတ်ပါဘူး။ အဖွဲ့အစည်းဘက်ကလည်း လုပ်ငန်းတာဝန်၊ လုပ်ငန်းခွင်အခြေအနေနဲ့ မျှော်မှန်းထားတဲ့ ရလဒ်တွေကို လျှောက်ထားသူအား ရှင်းပြနိုင်ပါတယ်။
၅။ အင်တာဗျူးပုံစံများ
၅.၁ တစ်ဦးချင်းအင်တာဗျူး
One-to-One Interview
မေးမြန်းသူတစ်ဦးနဲ့ ဖြေဆိုသူတစ်ဦးတို့ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဒါမှမဟုတ် အွန်လိုင်းကနေ ဆွေးနွေးမေးမြန်းတဲ့ ပုံစံဖြစ်ပါတယ်။
၅.၂ အဖွဲ့လိုက်အင်တာဗျူး
Group Interview
လျှောက်ထားသူနှစ်ဦး ဒါမှမဟုတ် နှစ်ဦးထက်ပိုသူတွေကို တစ်ချိန်တည်းမှာ အကဲဖြတ်တဲ့ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအင်တာဗျူးမှာ မိမိပြောချင်တာကို ပြောနိုင်ရုံသာမက အခြားသူတွေကို နားထောင်ပေးနိုင်မှု၊ အဖွဲ့နဲ့ ပူးပေါင်းနိုင်မှုနဲ့ လေးစားစွာဆက်ဆံနိုင်မှုတို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။
၅.၃ မေးမြန်းသူအဖွဲ့ဖြင့် အင်တာဗျူး
Panel Interview
မေးမြန်းသူနှစ်ဦး ဒါမှမဟုတ် နှစ်ဦးထက်ပိုသူတွေက လျှောက်ထားသူတစ်ဦးကို မေးမြန်းတဲ့ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။ Panel ထဲမှာ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဌာန၊ သက်ဆိုင်ရာဌာနနဲ့ စီမံခန့်ခွဲသူတွေ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။
၅.၄ အွန်လိုင်းအင်တာဗျူး
Online or Video Interview
Zoom၊ Google Meet ဒါမှမဟုတ် Microsoft Teams စတဲ့ ပလက်ဖောင်းတွေကို အသုံးပြုပြီး အဝေးကနေ တွေ့ဆုံမေးမြန်းတဲ့ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။
၅.၅ ဖုန်းအင်တာဗျူး
Telephone Interview
ရွေးချယ်မှုရဲ့ ပထမအဆင့်အဖြစ် ဖုန်းကနေ အတိုချုံးမေးမြန်းတဲ့ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအင်တာဗျူးမျိုးမှာ အသံရှင်းလင်းမှုနဲ့ တိကျစွာပြောဆိုနိုင်မှုက ပိုပြီးအရေးကြီးပါတယ်။
၅.၆ အရည်အချင်းအခြေပြုအင်တာဗျူး
Competency-Based Interview
“ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းခဲ့တဲ့အတွေ့အကြုံကို ပြောပြပါ” ဒါမှမဟုတ် “အဖွဲ့တစ်ခုကို ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့အတွေ့အကြုံ ရှိပါသလား” စတဲ့ အတိတ်အတွေ့အကြုံအခြေပြုမေးခွန်းတွေ မေးမြန်းတဲ့ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အရင်သိအောင်လုပ်ပါ
အင်တာဗျူးအတွက် ပြင်ဆင်တယ်ဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းအကြောင်း ရှာဖွေလေ့လာတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်မှာ ဘာတွေရှိသလဲဆိုတာ ကိုယ်တိုင်ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိထားဖို့လည်း လိုပါတယ်။
အောက်ပါမေးခွန်းတွေကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးကြည့်ပါ။
- ကျွန်တော့်/ကျွန်မရဲ့ အားသာချက်တွေက ဘာတွေလဲ။
- ကျွန်တော့်/ကျွန်မမှာ ဘယ်လိုကျွမ်းကျင်မှုတွေ ရှိသလဲ။
- ကိုယ်ဂုဏ်ယူရဆုံး အောင်မြင်မှုက ဘာလဲ။
- အခက်အခဲတစ်ခုကို ဘယ်လိုကျော်ဖြတ်ခဲ့ဖူးသလဲ။
- အဖွဲ့လိုက်လုပ်ဆောင်တဲ့အခါ ဘယ်လိုအခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်တတ်သလဲ။
- ဒီအခွင့်အရေးကို ဘာကြောင့်လျှောက်ထားတာလဲ။
- အနာဂတ်မှာ ဘယ်လိုတိုးတက်ချင်သလဲ။
- ကိုယ့်ရဲ့ဘယ်အပိုင်းကို ဆက်လက်တိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်နေသလဲ။
လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံမရှိသေးရင်လည်း စိတ်ပူစရာမလိုပါဘူး။ ကျောင်းစီမံကိန်း၊ လူမှုရေးလှုပ်ရှားမှု၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်း၊ အားကစား၊ မိသားစုတာဝန်နဲ့ ကိုယ်ပိုင်စီမံကိန်းတွေကနေ ရရှိခဲ့တဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို ပြောပြနိုင်ပါတယ်။
၇။ အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ရာထူးအကြောင်း လေ့လာပါ
အင်တာဗျူးတစ်ခုကို ကောင်းကောင်းဖြေဆိုနိုင်ဖို့ “ဒီအဖွဲ့အစည်းက ဘာလုပ်တာလဲ” နဲ့ “ဒီရာထူးမှာ ဘာတာဝန်ယူရမလဲ” ဆိုတာ သိထားဖို့ လိုပါတယ်။
အဖွဲ့အစည်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး အောက်ပါတို့ကို လေ့လာပါ။
- အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်မှန်းချက်နဲ့ တန်ဖိုးထားမှု
- အဓိကထုတ်ကုန် ဒါမှမဟုတ် ဝန်ဆောင်မှု
- လုပ်ငန်းကဏ္ဍနဲ့ ဝန်ဆောင်မှုပေးနေတဲ့အုပ်စု
- လက်ရှိလုပ်ဆောင်နေတဲ့ စီမံကိန်းနဲ့ လှုပ်ရှားမှု
- လုပ်ငန်းခွင်ယဉ်ကျေးမှု
- သတင်းနဲ့ နောက်ဆုံးဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများ
ရာထူးဖော်ပြချက်ကို ဖတ်တဲ့အခါ—
- အဓိကတာဝန်များ
- မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အရည်အချင်းများ
- ဦးစားပေးထားသော အတွေ့အကြုံများ
- လိုအပ်သော နည်းပညာကျွမ်းကျင်မှု
- အဖွဲ့လိုက်လုပ်ကိုင်ရန် လိုအပ်မှုတို့ကို အမှတ်အသားပြုထားပါ။
ပြီးတဲ့အခါ ရာထူးလိုအပ်ချက်တစ်ခုချင်းစီနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့အတွေ့အကြုံကို ချိတ်ဆက်စဉ်းစားကြည့်ပါ။
CV ကိုလည်း ပြန်ဖတ်ပါ
ကိုယ်တင်ထားတဲ့ CV သို့မဟုတ် Resume ကို မေးမြန်းသူက ကိုယ့်ထက်တောင် သေချာဖတ်ထား နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် CV မှာ ထည့်ရေးထားတဲ့ ပညာရေး၊ အတွေ့အကြုံ၊ တာဝန်နဲ့ အောင်မြင်မှုတိုင်းကို ရှင်းပြနိုင်အောင် ပြင်ဆင်ထားပါ။
၈။ “သင့်အကြောင်း ပြောပြပါ” ကို ဘယ်လိုဖြေမလဲ
ဒီမေးခွန်းဟာ အင်တာဗျူးအများစုမှာ အရင်ဆုံးမေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ကိုယ့်ဘဝဇာတ်ကြောင်းအကုန် ပြောပြဖို့မလိုပါဘူး။ ရာထူးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ကိုယ့်ရဲ့နောက်ခံ၊ အတွေ့အကြုံ၊ အားသာချက်နဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုကို အကျဉ်းချုပ်တင်ပြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဖြေကို အပိုင်းလေးပိုင်းနဲ့ တည်ဆောက်နိုင်ပါတယ်။
- လက်ရှိဘာလုပ်နေသလဲ။
- ဘယ်လိုပညာရေးနဲ့ သက်ဆိုင်ရာအတွေ့အကြုံရှိသလဲ။
- ရာထူးနဲ့ဆိုင်တဲ့ ဘယ်လိုအားသာချက် သို့မဟုတ် အောင်မြင်မှုရှိသလဲ။
- ဒီအခွင့်အရေးကို ဘာကြောင့်လျှောက်ထားတာလဲ။
နမူနာအဖြေ
“ကျွန်မက စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုဘာသာရပ်ကို လေ့လာနေတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်ကျောင်းသူတစ်ယောက်ပါ။ တက္ကသိုလ်မှာ အဖွဲ့လိုက်စီမံကိန်းတွေနဲ့ လူငယ်စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့တာကြောင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုနဲ့ အဖွဲ့လိုက်လုပ်ကိုင်မှုစွမ်းရည်တွေ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ မနှစ်က ကျောင်းပွဲတစ်ခုကို အဖွဲ့ဝင်ခြောက်ဦးနဲ့ စီစဉ်ခဲ့ပြီး ပါဝင်သူ ၁၅၀ ကျော်ကို အောင်မြင်စွာ လက်ခံနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအလုပ်သင်ရာထူးက ကျွန်မရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်ကို လက်တွေ့အသုံးချပြီး ပိုမိုလေ့လာနိုင်မယ့်အခွင့်အရေးဖြစ်တာကြောင့် လျှောက်ထားခဲ့တာပါ။”
အဖြေကို စက္ကန့် ၆၀ မှ ၉၀ ဝန်းကျင်အတွင်း ပြောနိုင်အောင် လေ့ကျင့်ထားသင့်ပါတယ်။ စာပိုဒ်တစ်ခုလုံး အလွတ်ကျက်ထားသလို မပြောဘဲ အဓိကအချက်တွေကို မှတ်ထားပြီး သဘာဝကျကျ ပြောတာ ပိုကောင်းပါတယ်။
၉။ STAR နည်းလမ်းနဲ့ ဖြေဆိုခြင်း
“အခက်အခဲတစ်ခုကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းခဲ့သလဲ” ဆိုတဲ့ အတွေ့အကြုံအခြေပြုမေးခွန်းတွေကို ဖြေဆိုတဲ့အခါ STAR နည်းလမ်းက အဖြေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနဲ့ စနစ်တကျ တင်ပြနိုင်အောင် ကူညီပေးပါတယ်။
| အဆင့် | ဆိုလိုရင်း | ဖြေဆိုရမည့်အကြောင်းအရာ |
| S – Situation | အခြေအနေ | ဘယ်အချိန်၊ ဘယ်နေရာမှာ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့သလဲ။ |
| T – Task | တာဝန် | ကိုယ့်မှာ ဘာတာဝန် သို့မဟုတ် စိန်ခေါ်မှုရှိခဲ့သလဲ။ |
| A – Action | လုပ်ဆောင်ချက် | ကိုယ်တိုင် ဘာတွေလုပ်ဆောင်ခဲ့သလဲ။ |
| R – Result | ရလဒ် | ဘာရလဒ်ရခဲ့ပြီး ဘာသင်ယူခဲ့သလဲ။ |
မေးခွန်းနမူနာ
“အဖွဲ့နဲ့ပူးပေါင်းပြီး ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းခဲ့တဲ့အတွေ့အကြုံကို ပြောပြပါ။”
STAR နည်းလမ်းဖြင့် ဖြေဆိုပုံ
Situation – အခြေအနေ
“ကျောင်းမှာ လူငယ်အသိပညာပေးပွဲတစ်ခု စီစဉ်နေစဉ် ပွဲကျင်းပဖို့ တစ်ပတ်သာကျန်တဲ့အချိန်မှာ အဓိကဟောပြောသူတစ်ဦး မတက်ရောက်နိုင်တော့ပါဘူး။”
Task – တာဝန်
“ကျွန်မက အစီအစဉ်ညှိနှိုင်းသူဖြစ်တဲ့အတွက် အစားထိုးဟောပြောသူရှာပြီး အစီအစဉ်မပျက်အောင် ဆောင်ရွက်ရပါတယ်။”
Action – လုပ်ဆောင်ချက်
“အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ချက်ချင်းဆွေးနွေးပြီး သင့်လျော်တဲ့ဟောပြောသူစာရင်းကို ပြုစုခဲ့ပါတယ်။ ဆရာနှစ်ဦးကို ဆက်သွယ်ပြီး အစီအစဉ်ရဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ အစားထိုးဟောပြောသူ ရရှိပြီးတဲ့နောက် ကြေညာချက်နဲ့ အချိန်ဇယားကိုလည်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပါတယ်။”
Result – ရလဒ်
“ပွဲကို သတ်မှတ်ရက်မှာ အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး ပါဝင်သူ ၁၂၀ ကျော် တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအတွေ့အကြုံက ပြဿနာတက်လာတဲ့အခါ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်ဆက်သွယ်ပြီး အဖွဲ့နဲ့ပူးပေါင်းဖို့ အရေးကြီးကြောင်း သင်ယူစေခဲ့ပါတယ်။”
၁၀။ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများနှင့် ဖြေဆိုနည်း
၁၀.၁ သင့်အားသာချက်က ဘာလဲ
ရာထူးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ အားသာချက်တစ်ခု ဒါမှမဟုတ် နှစ်ခုကို ရွေးချယ်ပါ။ အားသာချက်အမည်ကိုသာ မပြောဘဲ ဘယ်လိုအသုံးချခဲ့သလဲဆိုတဲ့ ဥပမာတစ်ခု ထည့်ပြောပါ။
“ကျွန်တော့်အားသာချက်က အချိန်စီမံခန့်ခွဲနိုင်မှုပါ။ ကျောင်းတက်ရင်း စေတနာ့ဝန်ထမ်းတာဝန်တွေလည်း လုပ်ခဲ့ပေမယ့် အပတ်စဉ်အစီအစဉ်ရေးဆွဲပြီး အရေးကြီးတဲ့အလုပ်တွေကို ဦးစားပေးခဲ့တာကြောင့် သတ်မှတ်ရက်အားလုံးကို မီအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။”
၁၀.၂ သင့်အားနည်းချက်က ဘာလဲ
အားနည်းချက်မရှိဘူးလို့ မဖြေသင့်ပါဘူး။ တကယ်ရှိတဲ့ တိုးတက်ဖို့လိုအပ်တဲ့အချက်တစ်ခုနဲ့ အဲဒီအချက်ကို ကောင်းလာအောင် ဘာတွေလုပ်နေသလဲဆိုတာ ပြောပါ။
“အရင်က လူအများရှေ့မှာ တင်ပြရတဲ့အခါ စိတ်လှုပ်ရှားတတ်ပါတယ်။ အဲဒါကို တိုးတက်အောင် ကျောင်းတင်ပြမှုတွေမှာ ပိုပြီးပါဝင်တာ၊ ကြိုတင်လေ့ကျင့်တာနဲ့ မိတ်ဆွေတွေဆီက တုံ့ပြန်ချက်တောင်းတာတွေ လုပ်နေပါတယ်။ အခုတော့ အရင်ကထက် ပိုပြီးယုံကြည်မှုရှိလာပါတယ်။”
၁၀.၃ ဘာကြောင့် ဒီအဖွဲ့အစည်းမှာ အလုပ်လုပ်ချင်တာလဲ
အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်မှန်းချက်၊ လုပ်ငန်း ဒါမှမဟုတ် တန်ဖိုးထားမှုအကြောင်း ကိုယ်ကြိုတင်လေ့လာထားတဲ့အချက်ကို ထည့်ပြောပါ။ အဲဒီအချက်နဲ့ ကိုယ့်ရဲ့စိတ်ဝင်စားမှု၊ အတွေ့အကြုံ သို့မဟုတ် ရည်မှန်းချက် ဘယ်လိုဆက်စပ်သလဲဆိုတာ ရှင်းပြပါ။
၁၀.၄ ယခင်အလုပ်က ဘာကြောင့်ထွက်ခဲ့တာလဲ
ယခင်အလုပ်ရှင်နဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေကို အပြစ်မတင်သင့်ပါဘူး။ အတွေ့အကြုံအသစ်ရှာဖွေလိုခြင်း၊ တာဝန်ပိုယူလိုခြင်းနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရည်မှန်းချက် ပြောင်းလဲလာခြင်းတို့ကို အပြုသဘောဆောင်စွာ ရှင်းပြနိုင်ပါတယ်။
“ယခင်အလုပ်ကနေ တန်ဖိုးရှိတဲ့အတွေ့အကြုံတွေ အများကြီးရရှိခဲ့ပါတယ်။ အခုတော့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်မားကက်တင်းကျွမ်းကျင်မှုကို ပိုပြီးအသုံးချနိုင်မယ့် တာဝန်အသစ်နဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအခွင့်အရေးကို ရှာဖွေနေတာပါ။”
၁၀.၅ သင့်ကို ဘာကြောင့် အလုပ်ခန့်သင့်သလဲ
ရာထူးရဲ့ အရေးကြီးဆုံးလိုအပ်ချက်တွေကို ကိုယ့်ရဲ့ကျွမ်းကျင်မှု၊ အတွေ့အကြုံနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဖြေပါ။ ကိုယ်က ကုမ္ပဏီအတွက် ဘာကောင်းကျိုးပေးနိုင်မလဲဆိုတာ အဓိကထားပြောပါ။
၁၀.၆ အလုပ်ဖိအားကို ဘယ်လိုကိုင်တွယ်သလဲ
“ဖိအားလုံးဝမရှိပါဘူး” လို့ မဖြေသင့်ပါဘူး။ အလုပ်တွေကို ဦးစားပေးစီစဉ်ခြင်း၊ အပိုင်းခွဲလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ လိုအပ်တဲ့အခါ ဆက်သွယ်ညှိနှိုင်းခြင်းနဲ့ အကူအညီတောင်းခြင်းတို့ကို လက်တွေ့ဥပမာနဲ့ ရှင်းပြပါ။
၁၀.၇ သင့်မျှော်မှန်းလစာ ဘယ်လောက်လဲ
အင်တာဗျူးမတိုင်မီ အလားတူရာထူးတွေရဲ့ လစာအတိုင်းအတာကို လေ့လာထားပါ။ တိကျတဲ့ကိန်းတစ်ခုတည်း ပြောမယ့်အစား အကြောင်းပြချက်ရှိတဲ့ လစာအတိုင်းအတာတစ်ခုကို ပြောနိုင်ပါတယ်။
“ရာထူးရဲ့တာဝန်၊ ဈေးကွက်အခြေအနေနဲ့ ကျွန်တော့်ရဲ့အတွေ့အကြုံကို ထည့်စဉ်းစားရင် လစာအတိုင်းအတာကို […] ဝန်းကျင် မျှော်မှန်းထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်တာဝန်အပြည့်အစုံနဲ့ အကျိုးခံစားခွင့်တွေကို သိရှိပြီးမှ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးဖို့လည်း အဆင်သင့်ရှိပါတယ်။”
၁၁။ မေးမြန်းသူကို ဘာတွေပြန်မေးနိုင်သလဲ
အင်တာဗျူးအဆုံးမှာ “မေးစရာရှိပါသလား” လို့ မေးလေ့ရှိပါတယ်။ ဒီအချိန်မှာ သင့်လျော်တဲ့မေးခွန်းတစ်ခု ဒါမှမဟုတ် နှစ်ခုမေးခြင်းက ကိုယ်တကယ်စိတ်ဝင်စားပြီး ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားကြောင်း ပြသနိုင်ပါတယ်။
မေးနိုင်တဲ့မေးခွန်းတွေက—
- ဒီရာထူးရဲ့ ပုံမှန်နေ့စဉ်တာဝန်တွေက ဘာတွေလဲ။
- ဒီရာထူးမှာ အောင်မြင်ဖို့ ဘယ်လိုအရည်အချင်းတွေ အရေးကြီးပါသလဲ။
- အသစ်ဝင်လာတဲ့ဝန်ထမ်းတွေအတွက် သင်တန်း ဒါမှမဟုတ် လမ်းညွှန်ပေးမှုရှိပါသလား။
- ကျွန်တော်/ကျွန်မ ပါဝင်လုပ်ကိုင်ရမယ့်အဖွဲ့အကြောင်း ရှင်းပြပေးနိုင်ပါသလား။
- ပထမသုံးလ ဒါမှမဟုတ် ခြောက်လအတွင်း ဘယ်လိုရလဒ်တွေကို မျှော်မှန်းထားပါသလဲ။
- ရွေးချယ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ နောက်အဆင့်က ဘာဖြစ်မလဲ။
အဖွဲ့အစည်းရဲ့ဝက်ဘ်ဆိုက်မှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်းဖော်ပြထားပြီးသား အချက်တွေကို ပြန်မေးခြင်းကတော့ ကြိုတင်မလေ့လာထားသလို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
၁၂။ အင်တာဗျူးမတိုင်မီ ဘာတွေပြင်ဆင်ထားသင့်သလဲ
ရက်အနည်းငယ်ကြိုတင်၍
- အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ရာထူးအကြောင်း လေ့လာပါ။
- CV၊ Resume နဲ့ လျှောက်လွှာကို ပြန်ဖတ်ပါ။
- မေးလေ့ရှိတဲ့မေးခွန်းတွေကို လေ့ကျင့်ပါ။
- STAR အတွေ့အကြုံ သုံးခုကနေ ငါးခုအထိ ပြင်ဆင်ပါ။
- မေးမြန်းသူကို ပြန်မေးမယ့် မေးခွန်းတွေ စဉ်းစားပါ။
- သူငယ်ချင်း၊ ဆရာ ဒါမှမဟုတ် လမ်းညွှန်သူနဲ့ အင်တာဗျူးအတု လေ့ကျင့်ပါ။
- အင်တာဗျူးနေရာနဲ့ သွားလာချိန်ကို စစ်ဆေးပါ။
အင်တာဗျူးမတိုင်မီတစ်ရက်
- သင့်လျော်ပြီး သန့်ရှင်းသပ်ရပ်တဲ့အဝတ်အစား ပြင်ဆင်ပါ။
- CV မိတ္တူနဲ့ လိုအပ်တဲ့စာရွက်စာတမ်းတွေ ထည့်ထားပါ။
- ဖုန်းနဲ့ လိုအပ်တဲ့စက်ပစ္စည်းတွေကို အားသွင်းထားပါ။
- ဆက်သွယ်ရမယ့်လူရဲ့ ဖုန်းနံပါတ်ကို သိမ်းထားပါ။
- လုံလောက်တဲ့အိပ်ချိန်ယူပါ။
အင်တာဗျူးနေ့
- သတ်မှတ်ချိန်ထက် ၁၀ မိနစ်ကနေ ၁၅ မိနစ်ခန့် စောရောက်ပါ။
- ဖုန်းကို အသံပိတ်ထားပါ။
- တွေ့ရတဲ့ဝန်ထမ်းတိုင်းကို ယဉ်ကျေးစွာ ဆက်ဆံပါ။
- အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းရှူပြီး စိတ်တည်ငြိမ်အောင်ထားပါ။
တစ်နာရီလောက် စောရောက်ပြီး ဧည့်ခံနေရာမှာ အချိန်ကြာကြာစောင့်နေတာမျိုးက အဖွဲ့အစည်းအတွက် အဆင်မပြေဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ အရမ်းစောရောက်ရင် အနီးအနားမှာ ခဏစောင့်ပြီး သင့်လျော်တဲ့အချိန်မှ ဝင်တာ ပိုကောင်းပါတယ်။
၁၃။ အင်တာဗျူးဖြေဆိုနေစဉ် သတိပြုရမည့်အချက်များ
မေးခွန်းကို သေချာနားထောင်ပါ
မေးခွန်းမဆုံးခင် ကြားဖြတ်မဖြေပါနဲ့။ နားမလည်ရင် ပြန်မေးလို့ရပါတယ်။
“မေးခွန်းကို နည်းနည်းထပ်ရှင်းပြပေးနိုင်မလားခင်ဗျာ/ရှင်။”
ပြန်မေးတာဟာ အားနည်းချက်မဟုတ်ပါဘူး။ မေးခွန်းကို မှန်မှန်ကန်ကန်နားလည်ပြီး ဖြေဆိုချင်ကြောင်း ပြသတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဖြေမပေးခင် ခဏစဉ်းစားပါ
ချက်ချင်းဖြေဖို့ မလိုပါဘူး။ စက္ကန့်အနည်းငယ် စဉ်းစားပြီးမှ စနစ်တကျဖြေခြင်းက အလျင်စလိုဖြေခြင်းထက် ပိုကောင်းပါတယ်။
ဥပမာနဲ့ ဖြေပါ
“ကျွန်တော်က အဖွဲ့လိုက်လုပ်ကိုင်တာ ကောင်းပါတယ်” လို့သာမပြောဘဲ အဖွဲ့နဲ့အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ အတွေ့အကြုံတစ်ခုကို ထည့်ပြောပါ။
သဘာဝကျတဲ့ eye contact ထားပါ
မေးမြန်းသူကို မျက်လုံးချင်းဆုံပြီး ပြောတာက ယုံကြည်မှုရှိကြောင်း ပြသနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ချိန်လုံး စိုက်ကြည့်နေဖို့တော့ မလိုပါဘူး။ Panel Interview ဖြစ်ရင် မေးခွန်းမေးသူကို အဓိကကြည့်ပြီး အခြားအဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့လည်း အခါအားလျော်စွာ မျက်လုံးချင်းဆုံပါ။
အသံနဲ့ ကိုယ်ဟန်အမူအရာကို သတိထားပါ
- ကြားရလောက်တဲ့အသံနဲ့ ရှင်းလင်းစွာပြောပါ။
- အလွန်မြန်တာ ဒါမှမဟုတ် အလွန်နှေးတာကို ရှောင်ပါ။
- ခန္ဓာကိုယ်ကို တည့်တည့်ထားပြီး သက်သောင့်သက်သာထိုင်ပါ။
- လက်ပိုက်ထားခြင်းနဲ့ မကြာခဏလှုပ်ရှားခြင်းကို ရှောင်ပါ။
- သဘာဝကျတဲ့ အမူအရာကို အသုံးပြုပါ။
ရိုးသားစွာ ဖြေပါ
မသိတဲ့အရာကို သိသလို မပြောပါနဲ့။ အတွေ့အကြုံမရှိသေးရင် အဲဒီအကြောင်းကို ရိုးသားစွာပြောပြီး ဆက်စပ်တဲ့အတွေ့အကြုံနဲ့ သင်ယူလိုစိတ်ကို ဖော်ပြနိုင်ပါတယ်။
၁၄။ ရှောင်ရှားသင့်သည့်အချက်များ
အင်တာဗျူးဖြေဆိုစဉ် အောက်ပါအပြုအမူတွေကို ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။
- နောက်ကျရောက်ခြင်း
- ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုမရှိခြင်း
- ကိုယ့် CV မှာ ရေးထားတာတွေကို မမှတ်မိခြင်း
- မေးမြန်းသူပြောနေစဉ် ကြားဖြတ်ပြောခြင်း
- မေးခွန်းနဲ့မဆိုင်ဘဲ အဖြေကို အလွန်ရှည်စွာပြောခြင်း
- “ဟုတ်ကဲ့”၊ “မဟုတ်ပါဘူး” လို့သာ အတိုချုံးဖြေခြင်း
- ယခင်အလုပ်ရှင်၊ ဆရာ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကို အပြစ်တင်ခြင်း
- အတွေ့အကြုံနဲ့ အရည်အချင်းကို ချဲ့ကားပြောဆိုခြင်း
- ဖုန်းကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံမစိုက်ခြင်း
- အဖွဲ့အစည်းအကြောင်း လုံးဝမသိဘဲ ဖြေဆိုခြင်း
- လစာနဲ့ ခွင့်ရက်အကြောင်းကိုသာ အာရုံစိုက်ခြင်း
- မေးမြန်းသူကို ပြန်မေးဖို့ မေးခွန်းမပြင်ဆင်ထားခြင်း
လစာအကြောင်း လုံးဝမမေးရဘူးလို့တော့ မဆိုလိုပါဘူး။ လစာဟာ အလုပ်အကိုင်ရွေးချယ်ရာမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အင်တာဗျူးသူက စတင်ဆွေးနွေးတဲ့အချိန် ဒါမှမဟုတ် ရွေးချယ်မှုနောက်ပိုင်းအဆင့်လို သင့်လျော်တဲ့အချိန်မှာ ဆွေးနွေးတာ ပိုကောင်းပါတယ်။
၁၅။ အွန်လိုင်းအင်တာဗျူးအတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း
အွန်လိုင်းအင်တာဗျူးဖြစ်လို့ ပေါ့ပေါ့ဆဆ မပြင်ဆင်သင့်ပါဘူး။ လူကိုယ်တိုင်အင်တာဗျူးလိုပဲ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ဆန်စွာ ပြင်ဆင်ဖို့ လိုပါတယ်။
နည်းပညာပိုင်း
- အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှုကို စစ်ဆေးပါ။
- ကင်မရာနဲ့ မိုက်ခရိုဖုန်းကို စမ်းသပ်ပါ။
- အသုံးပြုမယ့် application ကို ကြိုတင်ထည့်သွင်းပါ။
- ကွန်ပျူတာ ဒါမှမဟုတ် ဖုန်းကို အားသွင်းထားပါ။
- နည်းပညာပြဿနာဖြစ်ရင် ဆက်သွယ်နိုင်မယ့် ဖုန်းနံပါတ်ကို အဆင်သင့်ထားပါ။
ပတ်ဝန်းကျင်ပိုင်း
- တိတ်ဆိတ်ပြီး အလင်းရောင်ကောင်းတဲ့နေရာကို ရွေးပါ။
- နောက်ခံကို သန့်ရှင်းရိုးရှင်းအောင်ထားပါ။
- အလင်းရောင်က မျက်နှာရှေ့ကနေ ရရှိအောင် စီစဉ်ပါ။
- ကင်မရာကို မျက်လုံးနဲ့ တစ်တန်းတည်းထားပါ။
- အင်တာဗျူးအချိန်မှာ မနှောင့်ယှက်ဖို့ အိမ်သားတွေကို ကြိုတင်ပြောထားပါ။
အင်တာဗျူးအတွင်း
- စကားပြောတဲ့အခါ ကင်မရာဘက်ကို ကြည့်ပါ။
- လိုင်းပြတ်တာ ဒါမှမဟုတ် အသံပျောက်တာဖြစ်ရင် တည်ငြိမ်စွာ အသိပေးပါ။
- ကြိုတင်ရေးထားတဲ့အဖြေတွေကို တိုက်ရိုက်ဖတ်မပြပါနဲ့။
- အစည်းအဝေးလင့်ခ်ကို ငါးမိနစ်ကနေ ဆယ်မိနစ်ခန့် ကြိုဝင်ပါ။
၁၆။ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ဘယ်လိုကိုင်တွယ်မလဲ
အင်တာဗျူးမတိုင်ခင် စိတ်လှုပ်ရှားတာက ပုံမှန်ပါပဲ။ အရေးကြီးတာက စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို လုံးဝပျောက်သွားအောင် လုပ်ဖို့မဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်ကို မထိခိုက်အောင် ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အောက်ပါနည်းလမ်းတွေကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
- မေးခွန်းတွေနဲ့ အဖြေတွေကို ကြိုတင်လေ့ကျင့်ပါ။
- အဖြေအပြည့်အစုံကို အလွတ်မကျက်ဘဲ အဓိကအချက်တွေကို မှတ်ထားပါ။
- အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းရှူသွင်း၊ ရှူထုတ်ပါ။
- “အမှားမလုပ်ရဘူး” လို့ မစဉ်းစားဘဲ “ကိုယ့်အတွေ့အကြုံကို ရှင်းလင်းစွာမျှဝေမယ်” လို့ စဉ်းစားပါ။
- လိုအပ်ရင် ရေတစ်ငုံသောက်ပြီး ခဏစဉ်းစားပါ။
- မေးခွန်းတစ်ခုကို ကောင်းကောင်းမဖြေနိုင်ခဲ့ရင် အဲဒီအကြောင်းပဲ ဆက်မတွေးဘဲ နောက်မေးခွန်းကို အာရုံစိုက်ပါ။
အင်တာဗျူးမှာ ပြီးပြည့်စုံအောင် ဖြေရမယ်ဆိုတဲ့ ဖိအားမထားပါနဲ့။ ကိုယ့်အကြောင်းကို ရိုးသားရှင်းလင်းစွာ တင်ပြနိုင်ဖို့က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။
References
- International Labour Organization. Guiding Youth Careers: A Handbook for Those Who Help Young Jobseekers.
ILO – Guiding Youth Careers - International Labour Organization. A Pocket Guide for Youth Seeking Work: 7 Steps to Work.
ILO – 7 Steps to Work - National Association of Colleges and Employers. Career Readiness Defined.
NACE – Career Readiness Competencies - Harvard University, Mignone Center for Career Success. Prepare for an Interview.
Harvard – Interview Preparation - Prospects. Competency-Based Interviews: How to Prepare and Example Answers.
Prospects – Competency-Based Interviews - Prospects. How to Answer Common Interview Questions.
Prospects – Common Interview Questions