Khin Swe Latt

၁။ AI ခေတ်မှာ Community Crisis Communication ဆိုတာ ဘာလဲ။ ၁.၁ Crisis Communication ဆိုတာ ဘာလဲ။ “Crisis” ဆိုသည်မှာ လူမှုအသိုက်အဝန်း၊ အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ လုံခြုံရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် ယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သော မမျှော်လင့်ထားသည့် အရေးပေါ်အခြေအနေတစ်ခုကို ဆိုလိုပါတယ်။ ထိုကဲ့သို့သော အခြေအနေများတွင် မှန်ကန်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်ကို အချိန်မီ၊ ရှင်းလင်းစွာနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ နည်းလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးခြင်းကို Crisis Communication ဟု ခေါ်ပါတယ်။ Crisis Communication ၏အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သတင်းအချက်အလက်များကို ဖြန့်ဝေပေးခြင်းသာ မဟုတ်ဘဲ လူထု၏ယုံကြည်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မမှန်ကန်တဲ့သတင်းများကို လျှော့ချခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချနိုင်ရန် […]

၁. AI နည်းပညာသုံး သတင်းတု၊ သတင်းမှားများကို စိစစ်ဖော်ထုတ်ခြင်း ၁.၁ AI နည်းပညာသုံးသတင်းမှားများကို စိစစ်ဖို့ ဘာကြောင့်အရေးကြီးတာလဲ ဒီနေ့ခေတ်မှာ AI ကိုသုံးပြီး စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း တကယ့်အစစ်နဲ့တူတဲ့ သတင်းဆောင်းပါးတွေ၊ ဓာတ်ပုံတွေ၊ ဗီဒီယိုတွေ၊ အသံဖိုင်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်စကားပြောဆိုမှုတွေကိုပါ ဖန်တီးနိုင်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနည်းပညာတွေ ဟာ ပညာရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွေမှာ အလွန်အကျိုးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း မသမာသူတွေက အစစ်အမှန်ပုံစံဖန်တီးပြီး သတင်းအချက်အလက်အမှားတွေကို ထုတ်လုပ်ဖို့ အခွင့်အရေး ရသွားကြပါတယ်။ AI နည်းပညာနဲ့ ဖန်တီးထားတဲ့ သတင်းမှားတွေဟာ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွေ၊ မက်ဆေ့ချ်အက်ပလီကေး ရှင်းတွေ၊ ဘလော့ဂ်တွေနဲ့ သတင်းဝဘ်ဆိုက်တွေပေါ်မှာ အရှိန်အဟုန်နဲ့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါတယ်။ AI နည်းပညာသုံး အကြောင်းအရာအများစုဟာ လူတွေအမှန်တကယ် ဖန်တီးထားတာတွေနဲ့

၁။ Intellectual Property၊ Plagiarism နှင့် မီဒီယာဥပဒေတို့၏အခြေခံသဘောတရားများ ၁.၁ Intellectual Property (ဉာဏပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်) ဆိုတာ ဘာလဲ မီဒီယာဥပဒေအကြောင်း ကောင်းကောင်းနားလည်ဖို့ဆိုရင် ပထမဆုံး Intellectual Property ရဲ့ အခြေခံ မူဘောင်ကို လေ့လာဖို့လိုပါတယ်။ Intellectual Property ဆိုတာ လူသားတွေရဲ့စိတ်ကူးစိတ်သန်းကနေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ဖန်တီးမှုတွေကို ဥပဒေအရ အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဦးတည်းမူပိုင်ဖန်တီး လိုစိတ်နဲ့ အများပြည်သူလွတ်လပ်စွာအသုံးပြုနိုင်မှုတို့အကြား မျှတအောင် ညှိနှိုင်းပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဖန် တီးသူတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့လက်ရာတွေအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့နဲ့ အကျိုးအမြတ်ရရှိစေဖို့ နိုင်ငံတော်ကနေ အချိန် ကာလတစ်ခုအထိ အကာအကွယ်ပေးထားပြီး၊ ဒါဟာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု၊ စာပေနှင့် အနုပညာဖန်တီးမှုတွေကို အားပေးမြှင့်တင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ Intellectual Property ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အနုပညာဖန်တီးမှု (Artistic

၁။ နောက်ခံသမိုင်း (Background) အခုလို လူမှုအခြေပြုအဖွဲ့အစည်းတွေမှာ အလိုအလျောက်စနစ် (Automation) တွေကို အလုအယက်သုံး လာကြတာဟာ ဝန်ထမ်းတွေ အလုပ်ပိနေတဲ့ပြဿနာ (Capacity Crisis) ကြောင့်လည်း ပါဝင်ပါတယ်။ ကွင်း ဆင်းလေ့လာချက်တွေအရ အဖွဲ့အစည်းခေါင်းဆောင်တွေဟာ ဝန်ထမ်းတွေ အလုပ်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု (Burnout) ကို အဓိကစိုးရိမ်စရာပြဿနာအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြပါတယ်။ ဝန်ဆောင်မှုလိုအပ်ချက်တွေ မြင့်မားလာတာ၊ ရန်ပုံငွေမတည်ငြိမ်တာနဲ့ ဝန်ထမ်းအင်အားမလုံလောက်တာတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ခေါင်းဆောင် တွေဟာ AI ကို အသုံးချပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်အများကြီး ချဖို့မလိုတဲ့ ရုံးလုပ်ငန်းအထွေထွေကို လွှဲပြောင်းပေးကာ၊ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့လုပ်အားကို လူထုနဲ့ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ရမယ့်ကိစ္စရပ်တွေမှာ ပိုပြီးအာရုံစိုက်စေချင်ကြပါတယ်။ နောက်ထပ် အကြောင်းရင်းတစ်ခုကတော့ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်သုံးနေတဲ့ Zoom, Adobe, QuickBooks, Docusign နဲ့ Grammarly လိုမျိုး

လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် AI Tools များ အသုံးပြုခြင်း Community Leader တစ်ယောက်ရဲ့ အရေးကြီးဆုံးတာဝန်တွေထဲမှာ Community ရဲ့ ပြဿနာတွေကို နားလည်ခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေ စုဆောင်းခြင်း၊ လူတွေနဲ့အတူ ဖြေရှင်းနည်းရှာဖွေခြင်းနဲ့ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်နိုင်မယ့် Action Plan တွေ ဖန်တီးခြင်းတို့ ပါဝင်ပါတယ်။ Community တစ်ခုမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေဟာလည်း အမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ ရေကြီးခြင်း၊ အမှိုက်စီမံခန့်ခွဲမှု၊ ရေအရင်းအမြစ် မလုံလောက်ခြင်း၊ လူငယ်အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းနည်းပါးခြင်း၊ Online Scam များပြားလာခြင်း၊ သတင်းမှားပျံ့နှံ့ခြင်း၊ ပညာရေးအခွင့်အလမ်း မညီမျှခြင်း စတဲ့ပြဿနာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ စိတ်ကူးကောင်းတစ်ခုရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ ပြဿနာကို မှန်မှန်ကန်ကန် နားလည်ဖို့၊ ယုံကြည်ရတဲ့ Information

Community Leader တွေရဲ့လုပ်ငန်းမှာ လူတွေကို စုစည်းပေးခြင်း၊ Community Activities တွေ ဦးဆောင်ခြင်းအပြင် အသိပညာနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုတွေ မျှဝေပေးခြင်းကလည်း အရေးကြီးတဲ့အခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ Community Awareness Session၊ Workshop၊ Volunteer Training၊ Youth Leadership Program၊ Digital Literacy Training နဲ့ Community Consultation စတဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို ပုံမှန် ပြုလုပ်ရနိုင်ပါတယ်။ ဒီလို Training တစ်ခု ပြုလုပ်ဖို့ဆိုတာ လူတွေရှေ့မှာ စကားပြောရုံသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ Training မစတင်ခင် Learning Objectives သတ်မှတ်ရပါတယ်။ Lesson Plan ရေးရပါတယ်။ Training Content ပြင်ဆင်ရပါတယ်။ Presentation Slides ဖန်တီးရပါတယ်။ Activities

လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း စုစည်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် AI Tools များ အသုံးပြုခြင်း ယနေ့ခေတ် Community Leader တွေဟာ လူတွေကို စုစည်းဖို့၊ Community Activities တွေ စီစဉ်ဖို့၊ အသိပညာပေးဖို့၊ Information တွေ မျှဝေဖို့နဲ့ ဒေသတွင်းပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ နည်းလမ်းမျိုးစုံ အသုံးပြုနေကြပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းတွေကို လုပ်ဆောင်ရာမှာ လူအင်အား၊ အချိန်နဲ့ အရင်းအမြစ် အကန့်အသတ် တွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။ Generative AI Tools တွေက ဒီလို Community Organizing လုပ်ငန်းတွေမှာ Assistant တစ်ယောက်လို ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ Community Announcement တစ်ခု အမြန်ရေးပေးနိုင်ခြင်း၊ Outreach Campaign တစ်ခုအတွက် အကြံဉာဏ်ပေးနိုင်ခြင်း၊ Event အသစ်တစ်ခုအတွက် Activities

၁.၃.၃ AI နည်းပညာသုံးစွဲရာမှာ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်လုံခြုံမှုနဲ့ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေး  ၁။ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံမှု (Data Privacy) ဆိုတာ ဘာလဲ။ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်လုံခြုံမှုဆိုတာ မိမိရဲ့ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်တွေကို ဘယ်လိုစု ဆောင်းမလဲ၊ ဘယ်လိုသုံးမလဲ၊ ဘယ်လိုသိမ်းဆည်းမလဲနဲ့ ဘယ်သူတွေနဲ့ မျှဝေမလဲဆိုတာကို ကာယကံရှင်ကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိခြင်းကို ဆိုလိုတာပါ။ ယနေ့ခေတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကမ္ဘာမှာ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေဟာ အဖိုးတန်ဆုံး အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ ဝန်ဆောင်မှုတွေ ပိုကောင်းအောင်လုပ်ဖို့၊ အသုံးပြုသူတွေရဲ့သဘောသဘာဝကို နားလည်ဖို့နဲ့ နည်းပညာအသစ် တွေ တီထွင်ဖို့အတွက် အချက်အလက်တွေကို စုဆောင်းကြပါတယ်။ ဒါဟာ အသုံးပြုသူတွေအတွက် အကျိုး ကျေးဇူးရှိနိုင်သလို တစ်ဖက်မှာလည်း စနစ်တကျကာကွယ်မှုမရှိဘဲ စုဆောင်းတာ ဒါမှမဟုတ် အသုံးပြုသူတွေ သေချာနားမလည်တဲ့ နည်းလမ်းတွေနဲ့ အသုံးပြုမယ်ဆိုရင် အန္တရာယ်တွေ ရှိလာနိုင်ပါတယ်။ “ကိုယ်ရေးအချက်အလက်

၁။ Prompting ဆိုတာ ဘာလဲ။ (What is Prompting?) ၁.၁။ Prompt ဆိုတာ ဘာလဲ? Prompt ဆိုတာ AI ကွန်ပျူတာစနစ်ကနေ အဖြေတစ်ခုခုရဖို့ ရိုက်ထည့်ပေးလိုက်တဲ့ “ညွှန်ကြားချက်၊ မေးခွန်း ဒါမှမဟုတ် စာသား” ကို ခေါ်တာဖြစ်ပါတယ်။ AI က လူသားတွေလို ကိုယ်ပိုင်အသိစိတ်နဲ့ တွေးတောပြီးဖြေဆိုတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ လူတွေ ပေးလိုက်တဲ့ ‘မေးခွန်းနဲ့ စာသား တွေ အပေါ်မှာပဲ အခြေခံပြီး အချက်အလက်တွေကို ရှာဖွေပုံဖော်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်က တိတိကျကျ ခိုင်းနိုင်မှသာ အသုံးတည့်တဲ့ အဖြေကောင်းတွေ ထွက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁.၂။ Prompting က ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ (Why Prompting is Important)

ယနေ့ခေတ်မှာ AI ဟာ သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဖန်တီး၊ ရယူပြီး မျှဝေတဲ့နေရာမှာ မရှိမဖြစ် အရေးပါတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါပြီ။ ဆောင်းပါးတွေ ရေးသားတာ၊ တေးဂီတ ဖန်တီးတာကနေစလို့ အနုပညာလက်ရာတွေ ထုတ်လုပ်တာနဲ့ ကွန်ပျူတာ ကုဒ် (Code) တွေ ရေးသားတာအထိ ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ နယ်ပယ်အားလုံးနီးပါးမှာ AI နည်းပညာတွေကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနည်းပညာတွေဟာ နေ့ည ၂၄ နာရီပတ်လုံး အလုပ်လုပ်နိုင်တာ၊ ထပ်တလဲလဲ လုပ်ရတဲ့ အလုပ်တွေကို လျှော့ချပေးနိုင်တာနဲ့ များပြားလှတဲ့ ဒေတာအချက်အလက်တွေကို အချိန်တိုအတွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပေးနိုင်တာ စတဲ့ အားသာချက်တွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း ဒီနည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ကျင့်ဝတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ဥပဒေဆိုင်ရာ မေးခွန်းတွေလည်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။